بسم الله الرحمن الرحیم

 ----------------------

 

درس القرآن

article thumbnailقال الله تعالی  : وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ (190) وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَأَخْرِجُوهُمْ مِنْ حَيْثُ...

دارالافتاء

article thumbnailایا د"منکوحي غیرمدخول بها" له لورسره نکاح جائزده ؟ الاستفتاء   :يوه سړې له یوې ښځي سره نکاح وکړه لیکن تراوسه پوري یې دخول (کوروالی )ندی ورسره کړی ، اوس دغه تن  غواړي چې ددې ښځي له  طلاقه وروسته دهغي له  لورسره " چې له بل خاوند څخه ده" نکاح وکړي ، نو أیا...

دیني عصري مسايل

article thumbnailپوښتنه  :  موږپه بانک کي روپۍ ږدو،اوله بانک څخه هيڅ چاره نلرو، خوبانک موږته پردغو روپیوسود راکوي، نوکه موږ دغه دسودروپۍ   فقيرته ورکړو   نوداعمل    مودشريعت له نظره . رواده اوکنه؟ جواب : د سود،اوهرحرام مال اخستل نارواعمل ده،که ممکن وي نوپه هغه...

سیرت

article thumbnail        د قريشو مشران د دوئ له مېني نه پداسي   حالت کي ستانه شول، چي د بيعت  د خبر په دروغوالي څه نا څه يقيني شوي وو، خو سر بېره پر دې پدې لټه کي وو چي سم  معلومات لاسته راوړي او پدې هكله يې خپله پلټنه جاري وساتله . بالآخره  پدې باوري شول چي...

دصحابه ؤسیرت

article thumbnailهغه نیکبخت صحابي چې له شهادت وروسته یې وصیت وکړ اوحضرت ابوبکریې وصیت نافذکړ حضرت ثابت بن قیس بن شماس مشهورصحابي دی ، چې دخزرج له قبېلي سره  تړاولري ، نوموړی دخپلي زماني مشهورخطیب ؤ ، اورسول الله صلی الله علیه...

د ماشومانو اسلام

article thumbnail  خیثمه  رضی الله تعالی عنه (دنوموړي ځوی سعد> په بدر کې شهید شوی و) رسول الله (صلی الله علیه وسلم ) ته راغی او عرض یې وکړ: یار سول الله! افسوس زه له بد ر نه پاتې شوم ،کنه زه په کې ګډون ته ډېر لیوال وم، تردې ما...

اسلام او ساينس

article thumbnail  قال الله تعالی : اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَانشَقَّ الْقَمَرُ () (د نبوت په لومړيو کلونوکې د مکې خلکو له پيغمبر عليه السلام څخه غوښتنه وکړه ، وېل : که ته ريښتونى پيغمبر يې نو موږ ته سپوږ مۍ دوه ټوټې وښايه، که داسې دي وکړل...

دحضرت خیثمه (رض) شها...

24 اکتوبر 2014

  خیثمه  رضی الله تعالی عنه (دنوموړي ځوی سعد> په بدر کې شهید شوی و) رسول الله (صلی الله علیه وسلم ) ته راغی او عرض یې وکړ: یار سول الله! افسوس زه له بد ر نه پاتې شوم ،کنه زه په کې ګډون ته ډېر لیوال وم، تردې ما ددې نیکمرغۍ( شهادت)   مندلو لپاره د خپل ځوی سعد سره قرعه (پچه) وکړه، لیکن دا نیکمرغې دهغه په قسمت کې لیکلې وه، دهغه د نوم په وتلو هغه ته شهادت نصیب شو او زه پاتې شوم. ما بیګاه دشپې خپل ځوی په خوب لیدلی ، هغه ډېر ښکلی او ښایسته شوی و، دجنت په بڼونو اونهرونو کې یې سیلونه کول، ماته یې وویل : پلاره! ته هم دلته راځه! دواړه به جنت کې یوځای اوسو، ما سره خدای(') کومه وعده کړې وه هغه یې پوره کړې. یارسول الله(صلی الله علیه وسلم )! زه له هم هغه وخته خپل ځوی سره ملګرتیا ته لیوال یم، نورسپین ګیری شوی یم او هډوکي مې کمزوري شوي، یواځي دا ارزو لرم چې څنګه به دخپل رب سره یو ځای شم، دالله رسوله ماته دعاء وکړه چې الله('جل جلاله ) ماته شهاد ت راکړې او جنت کې مې دسعد سره ملګرتیا په نصیب کړي رسول الله(صلی الله علیه وسلم )خیثمه رض  لپاره دعاء وکړه، الله (جل جلاله) درسول الله(صلی الله علیه وسلم ) دعاء قبوله کړه او احد کې هغه هم شهید شو( زادالمعاد ، سیرة المصطفی دوهمه برخه ۵۶۵مخ)


Read More...

جهادزموږ دبرم اوعظمت...

22 اکتوبر 2014

 
  په دې  کې شک نشته چې جهاد د اسلامي احکاماتو بنیاد او اساس تشکیلوي؛ په دې معني چې جهاد د مسلمانانو د برم او عظمت ضامن او په دنیا کې د سرلوړي ژوند ښه لاره ده؛ که جهاد نه وای نو لمونځ، تلاوت، روژه  او حج به مو هم نه شوای کولی، هغه دی د اسلامي نړی د ډیرو خلکو حالت زموږ او ستاسو په مخکې دی، په ایران، مصر،بنګله دیش او… په څير اسلامي هیوادونو کې د مسلمانانو ذلت امیز ژوند زموږ او ستاسو په وړاندې د عبرت یوه ښه نمونه ده؛ په کفري نړی کې خو چې څه روان دي هغه خو هرچاته ښه واضح دي؛ په فرانسته، بریطانیا،اسرائیل،امریکا،او ځینو نورو هیوادونو کې خو مسلمانان اوس هم ترسختو فشارونو لاندې دي، هلته مسلمانان مجبور دي چې دکفارو لخوا ټاکل شوي سخت  او غیر اسلامي قوانین په ځان ومني، تیره ورځ مو واوریدل چې د ایران په زاهدان کې د اهل سنت مسلمانانو په سیمو کې د ایراني استخباراتو لخوا د مسلمانانو کورونه بې موجبه پلټل کیږي، په مسجدونو کې د آذان کولو لپاره د لوډسپیکرونو لپاره هم باید له حکومت نه اجازه واخلي، ها خوا په مصر کې په سلګونو مسجدونه په یوه او بله بهانه تړل شوي دي، د هند په ګجرات کې  د مسلمانانو عام وژنه یوه عادي او ورځنئ چاره ده!!   لنډه یې دا چې په کومو سیمو کې جهاد نشته هلته مسلمانان د کفارو لخوا دومره په سختو تکالیفو اخته دي چې  موږ یې تش په اوریدلو هم  ټکان محسوسوو، مګر بالمقابل په هغه سیمو کې چې جهادي حرکتونه شته او مجاهدین په کې فعال دي که نور هیڅ نه وي خو مسلمانان په آزاد ډول ژوند کوي، هلته د نورې نړئ بر خلاف کفار تر سختو فشارونو لاندې دي، د فلپين او نایجیریا حالات یي ښه مثال دی، په نایجیریا کې د عیسوي زده کوونکو برامته کول نه یواځې دا چې  مناسب کار و بلکې یو ضرورت و، د همدغو عیسویانو تښتونه ده چې په ځایي کفارو کې یې ویره او ترهه خپره کړی ده، د بوکو حرام مجاهدین د امریکا او د نایجیریا د حکومتونو سره  په مقاومت بوخت دي؛ په برما او مصر کې بیا نوي جهادي حرکتونه هغه څه دي چې د امریکا او اسرائیلو په شمول یې درسته کفري نړئ په ویر او غم اخته کړی ده.   د جهادي ګټې او فضایل تر هیچا پټ نه  دي، په قرآن کریم کې په سلګونو کې ایتونه او همدا راز نبوي احادیث موږ ته د جهاد د فضایلو ښودنه کوي، خو د تأسف ځای دادې چې د مسلمانو ملتونو په منځ کې په امریکايي حرامو ډالرو روزل شوي  داسې ډير خلک شته چې آن د ملا او مفتي تر درجو یې ځانونه رسولي خو بیا  هم  هڅه کوي چې د عامو خلکو پام له جهاد نه وګرځوي.   دلته په افغانستان کې هم د امریکایانو  د یرغل سره سم ډالري معاش خورو د جهاد او مجاهدینو پرضد خپلې خولې خلاصې کړی، دا ډله خلک چې د صلیبي یرغل نه وړاندې یې په اروپا او امریکا کې په ډانس کلبونو، هوټلونو او برګرپلورنځیو کې دندې درلودې نن دومره شول چې د قرآن کریم او نبوي احادیثو سره یې د مقابلې ټټر وهلې، شپه او ورځ  د کفر په چوپړ بوخت دي، هغوی چې ځانونه مفتیان او عالمان  ښايي لکه سیاف،کشاف، مجددي، وقاد او نور ، دوی خو بې له شکه چې  الله جل جلاله وشرمول، ځکه دغه خلکو که جهاد کړی و نو  د دین لپاره نه بلکې په  دنیا کې د قدرت او امتیازاتو د لاس ته راوړلو ارمانجن و، ځکه خو الله جل جلاله د دوی دغه ارمان پوره کړ مګر  اوس یې ګورو چې د کفارو په غلامئ بوخت دي او د کفارو غلامئ ترې د ژوند ټول خوندونه تروړلي، د خلکو د لعنتونو او کرکې وړ وګرځيدل، ځکه خو موږ وایو چې  یو څوک دا خبره په دلیل کې نه شي راوړی چې  ووايي: وګوره کنه سیاف او کشاف هم جهاد کړی و نن ولې د کفارو سره ولاړ دي، موږ وایو دې خلکو په جهاد سره دنیا غوښته او الله جل جلاله ورته دا د ذلت نه ډکه دنیا ورکړه باقي  نو شرمیدل او بې عزته کیدل خو یې  ټول ګورو!   جهاد د الله جل جلاله رضا، د مسلمانانو عزت ، د اسلام  د مبارک دین د پراختیا ښه لاره، د کفارو ذلت او شکست او په دنیا کې  د کفارو لخوا د مسلمانانو پر وړاندې د هر ډول دسیسې ښه مقابله ده، جهاد دی چې  په سبب یې د نړئ فرعوني طاقتونه رانسکور شوي او همدا جهاد دی چې  له برکته یې د اسلام مبارک دین د دنیا ګوټ ګوټ ته رسیدلې، دا نن چې زه او ته مسلمانان یو دا زما او ستا کارنامه او میړانه نه ده بلکې دا ویاړ  د هغه مجاهدینو و چې د مدینې او مکې له شګلنو دښتو یې په په ستړیو او ستومانه مزلونو، په ډول ډول تکلیفونو او ستونځو تر موږ رارسولې، هغوی ته الله جل جلاله  د دې قربانئ په برکت سره  د خپلې رضا زیرې  په دنیا کې ورکړ او موږ چې د دې مبارک او سپيڅلې دین احکامات مو په ښه ډول  نه دي پیژندلي او نه مو عملي کړي نن ورځ سره د دې چې مسلمانان یو خو د کفارو پر وړاندې بې وسه او بې کسه یو، ولې موږ اسلام تر مسجد او مدرسې محدود کړی او آن په دې وروستیو کې خو د ډیموکراسئ څربو غواګانو داسې خلک هم په موږ کې وزیږول چې  اوس یې دمدرسو او علماؤ پسې هم راخیستې، مګر د بدبختۍ خبره خو داده چې همدغه د دیني مدارسو سرسخت دښمنان زموږ  په منځ کې لر او بر کیږي ، خپل اهداف پر مخ وړي دومره څوک نشته چې  د دغه ډالري اجیرانو پر ضد د جهاد عمومي فتوی ورکړي، ځکه خو داسې خوار او وروسته پاتې یو.   د جهاد  نه انکار کفر، په کې سستي کوونکې  منافق او سخت ګنګار دی، الله جل جلاله  خپلو مؤمنو بنده ګانوته په خپل مبارک کلام کې فرمايي:
کتب علیکـــم القتال و هو کره لکم و عسی ان تکرهوا شیئاً  هو خیرلّکم و عسی ان تحبوا شیئاً و هو شرّ لّکم واللهُ یعلم و أنتم لا تعلمون((البقره ۲۱۶))
ژباړه: او فرض شوې دې پر تاسې باندې جنګ(جهاد) په داسې حال کې چې تاسو ته دا جنګ بد ښکاري، او ښايي تاسو بد ګڼۍ  یو کار خو هغه به ښه وي ستاسو لپاره او کله کله یو کار تاسو د ځان لپاره ښه ګڼۍ خو هغه به ستاسو لپاره ډير بد وي، او الله جل جلاله عالم دی (په خیرستاسې) او تاسې نه پوهیږۍ(پخپل خیر)د پورتني ایت نه د جهاد فرضیت او فضیلت دواړه څرګندیږي، که نن ورځ چیرته مسلمانانو په یو اتحاد او همغږئ سره د جهاد بیرغ هسک کړی او کفارو پرضد یې سنګرونه نیولي وو نو به د اسلامي امت د ذلت دا حالت موږ او تاسو نه و لیدلې، الله جل جلاله ډير عادل ذات دی هغه پر هیچا ظلم نه کوي دا موږ یو چې د الله جل جلاله سپيڅلې احکاماتو په خورا بې رحمئ او ناځوانئ سره تر پښو لاندې کوو او پایلې یې دادې پخپلو سترګو ګورو.   یوه ډله خلک داسې هم شته چې د مسلمانئ د دعوې سره سره بیا هم له جهاد نه تیښته کوي او د نورو مجاهدینو پر وړاندې  داسې  پوچ او شیطاني دلایل کاروي چې  هیڅ  یې دلیل نه شول بللای، لکه دوی یو شمیر تش په نامه  مسلمانان  چې په رسنیو کې دا پروپاګند کوي: راځئ تعلیم وکړو، توپ او ټانګ جوړ کړو او کفارو سره پخپلو جوړو شوو وسلو جهاد وکړو، په  حقیقت کې دا خلک په سخته او نه جبرانیدونکي اشتباه کې لویدلي دي، ځکه دوی پوهیږي چې په اوسنئ اسلامي نړ ئ کې داسې ځای نشته چې هلته دکفارو نفوذ او تر یوه حده حاکمیت نه وي، معلومه خبره ده  که دا حاکمیت او نفوذ مستقیم وي یا غیر مستقیم، نو څنګه به مسلمانان وتوانیږي چې وسلې او بمونه  جوړ کړي، لنډ د دې خپل هیواد  تعلیمي نصاب ته یو نظر وکړئ ، کفارو تر ې د جهاد او هجرت موضوعات په بشپړ ډول ویستلي، نو فرض کړه چې موږ د هغه خلکو خبره ومنله کوم چې وايي راځئ تعلیم وکړو دا وخت د ټوپک نه  دی توپ او ټانګ جوړ کړو، آیا دا اوسني  تعلیمي نصاب د دې وړ دی چې پر مټ يې زموږ تنکې نسل وتوانیږي تر څو وسلې او طیارې جوړې کړي او بیا دکفارو سره پرې وجنګیږي؟! نه هیڅکله نه، په دې اوسني تعلیمي نصابونو کې خو له  لوبو، ساعت تیریو، موسیقئ، او د هر  چا پر وړاندې  د نرمئ له موضوعاتو پرته بل څه نشته، زموږ د تعلیمي نصاب یوه زیاته برخه  د ښځوحقوق، ملګري ملتونه، مخدره مواد او دی ته په ورته  بې مفهومه او بې  ګټې موضوعاتو مشتمله ده، نو په ایمان یې ووایاست چې  له داسې تعلیمي نصاب  نه به  څوک د توپ او طیارې جوړول زده کړي او که موسیقي، لوبې او د دنیاد ژوند سره ژوره مینه؟!   بل خواته وګورۍ  هغه اسلامي هیوادونه چې  همدا  اوس په کې جوړ او منظم حکومتونه دي هلته هم  د تعلیم او تربیې پر مټ  چا و نه شو کړای چې  وسلې او  نظامي توکي جوړ کړي، همدا اوس د ټولې اسلامي نړۍ تش نامه اسلامي پوځونه خپل تقریباً ټول نظامي او حربي مواد له کفارو نه اخلي نو بیا داخلک چې وايي راځئ تعلیم وکړو داوخت د ټوپک نه دی، څه ډول نظام غواړي؟؟ آیا دوی  اسلامي هیوادونو دا زړه بوږنونکې او بد حالت نه ویني چې په جوړو نظامونو، ډیرو پیسو او منظمو پوځونو کې  بیا هم له کفارو نه وسلې اخلي؟ دلته  مهمه خبره  چې د تعلیم درواغجن ډنډورچیانو له یاده ویستلې ده  او یا قصداً پرې سترګې پټوي،هغه آزادي ده، اسلامي نړئ ازادي نلري او تر څو یې چې آزادي نه وي اخیستې  تر هغه وخته به دوی کفارو ته پوځي او اقتصادي برخو کې محتاج وي، موږ له همداسې  یوه حالت نه  د ځان او خپلو ولسونو د خلاصون لپاره مبارزه کوو دوی جهاد ته رابلو.   یو ډير ښه مثال يې  درته بیانوم، فلسطین کې دوه مهمې ډلې دي  چې یوه هغه یې په اصطلاح د قلم او تعلیم په برخه زورنه کوي او بله  هغه يې بیا وايي: په يو لاس کې توره ، په بل لاس کې قلم؛ حماس او الفتح درته یادوم، دغه دواړه ګوندونه شاوخوا شپیته کاله سابقه لري، الفتح ګوند چې په لومړي سر کې یې نظامي  فعالیتونه کول رو رو  یې  د سولې او پرمختګ په درواغجنو شعارونو ځانونه تیر ایستل او دادې تر ننه  پورې بیا د اسرائیلو سره د جهاد نه ځان ساتي، مګر سره د دی  چې نه جهاد کوي او نه  پرې فشارونه شته ولې بیا یې هم  تر اوسه و نه شول کړی  چې  یو ټوپک او ټانګ جوړ کړي، یا په نړ ئ کې د یو اقتصادي  قوت په شکل راڅرګند شي، بالمقابل د حماس جهادي غورځنګ  چې همیشه یې په وسله واله مبارزه تاکید کړی، نن وګوره هم یې نظامي او هم یې په تعلیمي بخش کې پراخ پرمختګون کړي، هغه جدا خبره ده  چې  ځای او شرایط ورته نامساعد دي، دوی وکولای شول چې  هم  میزایل جوړ کړي هغه چې نن یې پرې  د اسرائیلو په منځ کې  اورونه بل کړي او هم  یې وکولای شول چې  بې پيلوټه الوتکې جوړې کړي ، دا پرمختګونه یې  د هغه خلکو پر مخ  چې په نظامي  مبارزه باور نه لري سخت ګوذار دی.   الله جل جلاله  مسلمانانو ته فرمايي:فقتلو أولیاءَ الشّیطن اِنّ کید الشیطن کان ضعیــفا ((السناء ۷۶))   ژباړه: ووژنئ دوستان د شیطان( کفار او منافقین) بیشکه  چل او چالاکي د شیطان  چې ده، دا خورا کمزوری ده.   دلته د کفارو وسلې او استخباراتي قوت ته د شیطان چل ویلای شو، سیاسي،اقتصادي اوکلتوري یرغلونه یې هم د شیطان چلونه دي، خو الهی فرمان وايي چې دا چلونه یې ډير ضعیف دي.   ډیر داسې کسان شته چې د غرب تبلیغاتي چینلونو  یې افکار مستعمره کړي او دوی یې د جهاد له اهمیت او حکمتونو نه انکاري کړي دي په دې هکله قرآن کریم خپلو پلویانو ته دا پيغام لري: ولو لا دفع اللهِ الناس بعضهم ببعضٍ لهدّمت صوامعُ و صلواتٌ و مسجد یذکر فیها اسم الله کثیرا ( الحج ۴۰)ژباړه: که چیر ته نه دفع کولای االله جل جلاله ځینې خلک په ځینو نورو باندې؛ نو خامخا نړولې شوې به وې تکیه خانې، مدرسې، عبادتخانې او مسجدونه، هغه چې د الله جل جلاله ذکر په کې کیږي.   دلته یوځل بیا هغه خلکو ته سخت ځواب دی  چې وايي جهاد د څه لپاره، د وسله والې مبارزې پر ځای دی له قلم او سوله اییزی مبارزې نه کار واخیستل شي، الله جل جلاله فرمايي دغه جهاد مې ستاسو لپاره یوه د خلاصون او بریالیتوب لاره ګرځولې ده، نن که چیرته د نړئ په هره سیمه کې مسلمانان په آرام او سکون سره خپل عبادتونه ترسره کوي دا همدغه جهاد برکت دی، که چیرته جهاد نه وایي نو مسجدونه به نړول شوي و، مصر زموږ او ستاسو پر وړاندې ښه مثال دی، چې مساجد یې بند شوي او د نړولو پروګرام یې روان دی، بنګله دیش هم همداسې یو مثال درواخله، خلک به له عبادت او بنده ګې نه منع شوي و، په فرانسه کې مسلمانان حجاب نه شي پر سر کولای، په بریطانیا کې په اسلامي لباس کې ګرځیدل د مسلمانانو ښځو لپاره د مرګ زیری دی، په چین کې په روژه نیولو هم بندیز ولګیده، دا هر څه ولې؟ ځکه  چې په دغه سیمو کې جهاد نشته.   په اخر کې به  په مختصر ډول ووایو چې :   اسلامي نړی له اوسني کړکیچن حالت نه د وتلو لپاره پرته له وسلوال جهاد نه، بله هیڅ کومه لاره نه لري، او تر هغه وخته به مسلمانان دکفارو ظلمونه او وحشتونه زغمي تر څو چې یې جهاد ته مخه نه وي کړي، لکه چې د یو نبوي حدیث مفهوم هم همداسې دی


Read More...

نړۍ کې دفقهي مذاهبو ...

22 اکتوبر 2014

لکه مخکې چې مو ورته نغوته وکړه، چې یوازې دمطلق اجتهاد او یا مقید یا شخصي اجتهاد په دوره کې نه ،بلکې داسې به ووایو چې دتقلید په وختونو کې فقهاوواو اهل الفقه علماوو دتل لپاره دمسئلې د استنباط لپاره شرعي دلیل وړاندې کړي او پدې شرعي دلیل یې دفقه جزئیه ثابته کړي، چې دا دی نن یې خلک دفقهي ضخیمو کتابونو په بڼو لولي او ګوري ،داسې کله ندې شوي چې ګوندې فقهاوو دې دفقهي مسئلې داثبات لپاره په روماني قانون او یا دمفتوحه هیوادونو خورو ورو قوانینواویا نورووضعي قواعدو استدلال کړی وي ،بلکې دهرې جزئیې لپاره یې شرعي دلایل ارائه کړي دي ،نو که څوک داسې کوم وهم کوي ،چې دفقه کومه مسئله دروماني قانون سره مشابهت لري ، وجه به یې دا نوي، چې ثبوت یې لدې رومانیت نه شوی ،بلکې کله داسې هم شوي ،چې شرعي مسئله پداسې شکل استنباط شوي، چې روماني قانون ورسره مشابهت ښودلی ،یعنې روماني قانون له شرعي مسئلې سره برابر راغلی او دا کوم قباحت شرعي نلري . داسلام په لومړیو کې د(امام اوزاعي رح ،سفیان ثوري رح او ابن جریر رح )غوندې دمطلق امامانو مذاهب دځینې وجهاتوپه بناء له منځه لاړل او دا څلور مشهور مذاهب (دامام ابوحنیفه رح ،امام شافعي رح ،امام مالک رح او دامام احمد بن حنبل رح )په شان دمنل شویو امامانو مذاهبو انتشار وموند چې تر شرق اوغربه یې دپیروانو لړۍ خپوره شوه ،ددې مندرس شویو(له منځه تللیو) مذاهبولاملونه ځینې تاریخ پوهان داښیي، چې داځکه دا اوسني څلور مذاهب پاتي او نور و رشد ونکړ،چې ددې مذاهبو دخپراوي شاته دوخت سلطان او حکومتي ملاتړ موجودو، چې له امله یې دې مذاهبو په نړیوال کچ شهرت وموند او نن یې پیروان په نړۍ کې په کثیر تعداد سره شتون لري . خو په (الموسوعة الفقهیة الکویتیة ) کې دا نظر په مطلق ډول ردشوی او ددې لپاره یې ځینې داسې بیلګې هم وړاندې کړي، چې دوخت حکومت خپل رسمي مذهب دنورو سیمو مذهب پدې وجه ندی شوی، چې دواکمنو فشار او اغیز پرې دا چاره شونې کړي وي، لکه چې لیکي : (.... إِذْ إِنَّ الدَّوْلَةَ الْعَبَّاسِيَّةَ - وَكَانَ نُفُوذُهَا مُمْتَدًّا عَلَى جَمِيعِ الأَقْطَارِ الإِسْلامِيَّةِ - كَانَ الْقَضَاءُ بِيَدِ الْفُقَهَاءِ الْحَنَفِيِّينَ ، وَمَعَ هَذَا فَإِنَّنَا نَجِدُ أَنَّ مَذْهَبَ الْحَنَفِيَّةِ لَمْ يَجِدْ لَهُ أَتْبَاعًا فِي الشَّمَالِ الإِفْرِيقِيِّ أَوْ فِي مِصْرَ إِلا قِلَّةً قَلِيلَةً ، بَلْ إِنَّ الْكَثْرَةَ الْكَثِيرَةَ مِنْ بِلادِ فَارِسَ كَانَ مَذْهَبُ الشَّافِعِيَّةِ هُوَ الْغَالِبَ عَلَى أَهْلِهَا يَوْمَئِذٍ ، وَكَانَ مَذْهَبُ الْحَنَفِيَّةِ إِبَّانَ هَذِهِ الدَّوْلَةِ قَاصِرًا عَلَى الْعِرَاقِ وَبِلادِ مَا وَرَاءَ النَّهْرِ وَبَعْضِ بِلادِ فَارِسَ......) خلص ژباړه: دعباسي خلافت دواکمنۍ جال چې په ټوله اسلامۍ خپور و، او حکومتي نظام یې هرمسلمان مانه ،ددې خلافت دمحاکمو اوقضاءچارې هم حنفي فقهاوو سنبالولې ،خو بیا هم دحنفي مذهب پیروان په شمالي افریقا او مصر کې کم کتل کیږي ،بلکې دفارس په سیمو کې دامهال (هغه وخت) دامام شافعي رح دمذهب غلبه ډیره تر سترګو کیږي او ددومره حاکمیت سربیره دحنفي مذهب پیروان او اتباع د عباسي خلافت په پیر کې دعراق ،دماوراءالنهر هیوادونه اوځینې فارسي ښارونو او سیمو کې شتون لري ،همداسې الموسوعي لیکونکي وایې: چې دعثماني خلافت واکمني چې داسلامي نړۍ په اکثریت هیوادونو او مناطقو یې دحاکمیت او حکومتولۍ راج چلیده او ددې عثماني خلافت رسمي مذهب هم حنفي وه، او هم یې   دخلافت اړوند په ټولو هیوادونوکې دمحاکمو او قضاء چارې نیغ په نیغه حنفي فقهاووسنبالولې ،نو دا کیدلای شوه، چې طوعا اوکرها دنړۍ مسلمانانو باندې حنفي فقه ومني، خو دا دی ګوروچې بیا هم شمالي افریقا په زیاته اندازه دامام مالک رح دمذهب پیروان دي، او دتونس غوندې هیوادونوکې یې احناف هم په یوه اندازه شته ،په مصرکې مالکیان او شافعیان زیات دي او احناف هم ورسره شته، همداسې خلیجي او عربي ځینې سیمې ! (دلته دالموسوعة الفقیة الکویتیة)لیکونکیو څّخه (والله اعلم) زما په آند د انصاف تله یوې خواته درنده شوي ده ،ځکه چې په مصر ،شام ،افریقا او نورو هیوادونوکې دحنفي مذهب داسې لوی لوی علماء تیر شوي، چې نن یې هم مونږ سره لیکنیز آثار او علمي کتابونه په لاس کې شته او خورا په لویه پیمانه داسې تحقیقاتي او څیړنیز کتابونه یې مونږ ته په میراث کې پاتې دي، چې آن پخپله به ترې په عربي دنیا،منځني ختیځ هیوادونو اوشمالي افریقایي ملکونوکې هم استفاده کیږي ،نوکه دا سې لویې علمي سټې په شمالي افریقا ،منځني ختیځ سیمو اودپخواني شام په هیوادونواو فارس کې لرو ،نو ولي بیادې اماکنوکې   داحنافو له شتون څخه انکار کوو،او داقلیت داغ پرې لګوو،دعلماوو له نظره همدا نن سبا غوڅ اکثریت په نړۍ کې دحنفي فقه له اتباعو او پیروانو څخه تشکیل دی، نو انصاف داو،چې (عربي فقهي موسوعاتو ) کې ددې حقیقت څخه سترګي پټې شوی نه وای! چې دبیلګې په ډول به دې هیوادونوکې دحنفي مذهب اړوند دنړۍ دمشاهیرو څوعلماوو نومونه راوړو،چې له امله به یې دا په زباد ورسیږي، چې رښتیا هم داحنافو مذهب کومه عجمي پدیده نده (لکه ځینې خلک چې اوس هم داسې ګمان کوي ) بلکې داسلام دمبارک دین دښه شرحې سره له عربي سیموڅخه دخپل عصر له نومیالیو فقهاوو څخه راته په توارث کې پاتې دی ،او همدا چې ددې کره علماوو شتون به دحنفي مذهب جامعیت ،هم عربو او عجمو کې جوت کړي . ۱-د(ردالمحتارعلی الدرالمختار )دحاشیي (شامیه فتاوی )نړیوال نوماندفقیه لیکوال علامه محمد آمین مشهورپه (ابن عابدین شامی رح (۱۱۹۸-۱۲۸۳)چې دشام په پایتخت دمشق کې زیږیدلی او په مختلفو علومواو فنونو کې د یوه ستر محقق او څیړندوی په حیث د(۲۰) ضخیمو او مشهورو کتابونو څښتن دی . ۲-علامه محمدبن علی بن محمدالحصکفی رح (۱۰۲۵هـ -۱۰۸۸هـ)چې دشام په دمشق کې زوګړی دی او د(الدرالمختار)مشهورې فتاوې په شمول یې په تفسیر او نورو علوموکې د(۶)ضخیمو اوډیرو جلدونو تصنیفاتو لیکوال دی ،چې هلته په دمشق کې دمفتي په حیث یې هم دنده تر سره کړي ده. ۳-علامه محمدبن عبدالله بن احمدبن محمدبن ابراهیم بن محمد الخطیب التمرتاشی ،الغزي الحنفی )دا نوموړی دحنفي مذهب نامتو عالم دفلسطین دهاشم په غزه کې په (۳۰۳۹هـ -۱۵۳۳م )زیږیدلی او په همدې غزه هاشم کې په (۱۰۰۴هـ-۱۵۹۶م) کال کې وفات شوی دی ،دمشهورې شامیه فتاوی دمتن (تنویرالابصار)په شمول (۲۶)ستر ستر علمي تصنیفات لري او دعلم لویه پانګه یې مونږ ته په توارث پریښې ده ،حنفي عالم خو دفلسطین دغزې اوسیدونکی دی . ۴-د(حاشیة الطحطاوي علی المراقی )محشي لیکوال علامه احمد بن محمدبن اسمعیل الطحطاوی رح چې دحنفي مذهب نامتو عالم او ستر محدث او فقیه دی ،نوموړی دمصر د(اسیوط) په (طهطا )نومې سیمې کې زیږیدلی دی او په (الدرالمختار) او( مراقی الفلاح) یې نامتو شرحې کښلې دي . ۵-دهدایې شارح او صاحب د(فتح القدىر) كمال بن الهمام السيواسي الرومي ثم السكندري الحنفي )نوم يي محمد بن عبد الواحد بن عبد الحميد بن مسعود .. متوفي سنه( 861 هـ) فقيه حنفي مشهور ، ډیر تصنیفات لري چې مشهور یې همدا فتح القدیراو(زادالفقیر) دي . 6-علامه قاسم بن قطلوبغا بن عبدالله الجمال المصری الحنفی دی چې دمصرپه قاهره کې په کال (۸۰۲)کې پیدا شوی دی ډیری تصانیف لري او دعلامه ابن الهمام شاګرد اوحنفی المسلک دی . ۷-علامه شمس الدین محمدبن محمدبن محمد چې په ابن امیر حاج مشهور دی دشام په حلب کې بالاخره وفات شوی ،دډیرو تصنیفاتو خاونداوحنفی عالم و. ۸-مشهور فقیه او حنفي عالم علامه زین الدین بن ابراهیم چې په ابن نجیم (متوفی سنه ۹۷۰هـ )شهرت لري او دکنزالدقایق شرح (البحرالرایق )غوندې الاشباه والنظایر)هم په حنفي فقه کې لیکلې دي ، نوموړی مصری دی اوهلته یې خورا ښه علمي شهرت خپل کړی وو. اوداسې نور........چې دټولو لیکل دې کوچنۍ لیکنه کې داسې دي ،لکه یو لوی سمندر چې په کوچنۍ ګوزه کې ځایوي !   سره ددې پدې فقهي موسوعة کې لیکي چې همدې عصرکې د(الازهرجامعې په تدریسي حلقاتو کې)په عام ډول دحنفي طالبانوموجودیت ډیر دی، خو بیا یې په ښارونوکې شتون کم ښیي ،زما په آند ددې نه یوه همدا توجیه کیدای شي، چې دغه فوق الذکرسیموکې به اکثریت دا نور مذاهب وو او احناف به هم ورسره وو،خو غلبه به یې نه وه . په هر صورت داخبره بالکل تردید شوه، چې دمذاهبو په نفوذکې دوخت سلطان او خلافت اغیز و،بلکې داحنافو ددومره حکمروایي سربیره ،چې عثماني خلافت کې یې مذهب رسمي او دقضاء دقوانینو ماخذ همدا مذهب و، خو بیا هم ډیرې سیمې لا هاغه وي ،چې وګړي یې احناف نه ،بلکې دنورو مذاهبو معتقدین وو. مګریوحقیقت چې ورسره په ډاګه شو، هغه دادی چې داحنافوددومره سترې واکمنۍ سربیره ،چې په نړیواله سطحه یې کړې ده، بیا یې هم دنورو مذاهبو پیروان خپل مذهب ته په راړولو ندې مجبور کړي ،بلکې کتل کیږي چې په نړۍ کې نن هم دپیروانو له حیثه لوی مذهب حنفي دی ،چې په پراخه پیمانه مسلمانان پکې راغونډ شوي او بس ! حق داده چې ووایو چې دیوه مذهب اوږده بقاء او انتشار، لومړی په اعتماد سره او بیا په صاحب مذهب باندې دخلکو دتوثیق او اطمینان په صورت کې منځ ته راځي ،همداسې دصاحب مذهب په تکړه او پیاوړیو شاګردانو او ملګرواو هم دمذهب دنشر په هکله ددوئ د دأب او احسن اسلوب سره اړه لري ،پدې توګه دمسایلو په تحقیق او همداسې ددې مسایلو په فهم کې داسانۍ او تیسرلارې چارې خپلولوپورې تعلق لري . نوکله چې دمذهب امام باندې داستنباط او استخراج سربیره په ورع او دیانت کې پوره باور وموندل شي ،ملګري یې غښتلي وي ،تحقیقات یې کشش آمیزه وي اومسایل په احسنه وجه عرضه کوي او په ساده او عام الفهمه لهجه وي ،نو له امله به یې دا مذهب متباقي او تلپاتي او ډیر پیروان به ولري !    


Read More...

داسلامي هجري کال لمړ...

22 اکتوبر 2014

بسم الله الرحمن الرحيم. إنَّ الحمدَ لله نحمَدُه، ونستعينه، ونستغفره، ونعوذ بالله من شرور أنفسنا، ومن سيئات أعمالنا، من يهده الله فلا مضلّ له، ومن يُضلل فلا هادي له. وأشهد أنّ لا إله إلاّ اللهُ وحده لا شريك له. وأشهد أنّ محمداً عبده ورسولُه. أما بعد : الله پاک ځينو ورځو او شپو ته پر ځينو غوره والى او بهتري د دې لپاره ورکړي ده چي په هغه کي بنده د فرض او سنت عبادت څخه ماسوا نور نفلي عبادتونه هم وکړي لکه د عرفي ورځ او دجمعي ورځ او دا شان د رمضان د مياشتي ورځو او شپو ته يي په دې سره عزت ورکړى دى چي په دې کي تر نورو ورځو شپو عبادت ډير ثواب لري په دې لړ کي الله پاک د محرم الحرام ومياشتي ته هم فضيلت او غوره والى ورکړى دى لکه الله پاک فرمايي: إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا فِي كِتَابِ اللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ[سورة التوبة:الاية:٣٦] امام رازي رحمه الله د دې ايت په تفسير کي فرمايي چي: پر دې اتفاق دى چي له اربعة حرم څخه ذوالقعدة او ذو الحجة او محرم او رجب مراد دي، دى د خبري په دوام سره ليکي چي د الحرم معنا دا دى چي: په دغه ورځو کي د ګناه تر نورو ورځو زيات عذاب دى، او د عبادت تر نورو ورځو زيات ثواب دى، او عربو به د دې مياشتي داسي تعظيم کاوى چي که په د غه وخت کي به چا د يو چا پلار ور وژلى واى هم نو څه به يي نه ورته ويل. د محرم الحرام د مياشتي فضيلت: امام مسلم رحمه الله له ابوهريره رضي الله عنه څخه روايت کوي چي رسول الله صلى الله عليه وسلم وفرمايل چي: د رمضان تر روژو وروسته تر ټوله غوره روژې د محرم الحرام دي. د دې مياشت بل فضيلت دا دى چي په دغه مياشت کي الله پاک يو داسي ورځ پيدا کړي ده چي هغه ته يوم عاشوراء وايي چي په دې ورځ الله پاک و موسى عليه السلام او د هغه قوم ته د دنيا له ستر ظالم فرعون څخه نجات ور کړى دى، امام بخاري رحمه الله د ابن عباس رضي الله عنه څخه روايت کوي چي: نبي عليه السلام چي کله ومديني ته راغلى نو يهودو به د عاشوراء د ورځي روژه نيوله، نو ده پوښتنه ځيني وکړه چي دا څه دي، هغوى په جواب کي ورته وويل چي دا ډير نيکمرغه ورځ ده په دې ورځ الله پاک بني اسرايلو ته له فرعونه نجات ورکړى دى، او موسى عليه السلام به د دې ورځي روژه نيوله. د عاشوراء د ورځي روژه: امام مسلم رحمه الله روايت کړى دى چي د ابن عباس رضي الله عنه څخه پوښتنه وسوه چي د عاشوراء د ورځي روژه څه حکم لري؟ ده ورته وفرمايل چي: د عاشوراء د روځي د روژي به رسول الله صلى الله عليه وسلم دونه اهتمام کاوى چي له دې ماسوا د بلي ورځي په باره کي مادونه اهتمام له ده نه دى ليدلى. د عاشواء د ورځي په روژې سره د پوره کال ګناهونه معاف کيږي: امام طبراني رحمه الله په معجم الاوسط کي روايت نقل کړى دى چي رسول الله صلى الله عليه وسلم وفرمايل چي: د عرفي د ورځي روژه د دوو کلو ګناهونه بخښي: د يو تير شوي کال او بل راتلونکي کال، او د عاشوراء د ورځي روژه بيا يوازي د يو کال ګناهونه بخښي. او په بل روايت کي امام طبراني رحمه الله په معجم الاوسط کي له امة الله ابنة رزينة چي د دې مور د نبي عليه السلام خادمه وه روايت کوي چي ما د خپلي مور رزينة څخه اورېدلي دي چي هغې به وويل: رسول الله صلى الله عليه وسلم به د عاشوراء د ورځي دونه تعظيم کاوى چي کوچنيان به يي راوغوښتل او دا شان تى ورکونکې ښځي به يي راوغوښتي ورته وبه يي ويل چي تر ماښامه و خپلو کوچنيانو ته تى مه ورکوئ، بيا به يي د هغه کوچنيانو په خوله کي ناړه ور تو کړه دا ناړه به د هغوى بس وه. دعاشوراء د ورځي د روژي فلسفه او حکمت امام بخاري د ابن عباس رضي الله عنه څخه روايت کوي چي کله نبي عليه السلام ومديني ته راغلى نو يهودو د عاشوراء د ورځي روژه نيوله ده پوښتنه وکړه چي دا څه دي دوى په جواب کي ورته وويل چي دا نيکه ورځ ده دا هغه ورځ ده چي الله پاک په دې ورځ کي بني اسرايل له خپله دښمنه ساتلي دي، او بيا موسى عليه السلام د دې ورځي روژه ونيوله، ده صلى الله عليه وسلم وفرمايل چي: د موسى عليه السلام په پيروي کي تر تاسو زه ډيره غوره يم په خپله يي روژه ونيوله او نورو ته يي د روژي امر وکړى. د عاشوراء له ورځي سره يوه بله ورځ روژه نيول هم مستحب دى: امام مسلم رحمه الله د عبد الله ابن عباس رضي الله عنه څخه روايت کوي چي رسول الله صلى الله عليه وسلم وفرمايل چي: که زه تر راتلونکي کال پوري ژوندى وم نو زه به ضرور د نهم ورځي روژه ورسره نيسم  محقق ابن همام رحمه الله وايي چي د عاشوراء د ورځي روژه نيول مستحب دى خو له دې سره د يوې بلي ورځي که تر دې له مخه وي او که وروسته روژه نيول هم مستحب دى د دې لپاره چي د يهودو سره يي مخالفت راسي ځکه يهود يوازي د دغي ورځي روژه نيسي. ځيني شپي ورځي تر ځينو ولي غوره وي؟ امام رازي رحمه الله دا مسله په ډير ښه اندز کي څيړ لي ده چي فرمايي: د زماني اجزاوي خو يو تر بله سره متشابه دي نو د دې علت او سبب څه دى چي ځيني تر ځينو غوره وي، د دې په څيړنه کي دى -رحمه الله- داسي وايي چي: دا په شريعت کي هيڅ لري خبره نده، ځکه د دې ډيري بليګي سته لکه الله پاک چي و بلد الحرام ته د دنيا پر ټولو ښارو عزت ورکړى دى، او د جمعي وورځي ته يي د هفتي پر ټولو ورځو بهتري ورکړي ده، او د عرفي وورځي ته يي په دې مخصوص عبادت کي تر ټولو ورځو زيات فضيلت ورکړى دى، او د رمضان و مياشتي ته يي پر ټولو مياشتو غوره والى ورکړى دى چي په هغي کي د روژي واجب کېدل دي، او د ورځي ځيني ساعتونه يي بيا په دې سره مختار کړي دي چي په هغوى کي لمونځ کول فرض دى، او دا شان ځيني شپي يي تر ځينو غوره کړيدي لکه د ليلة القدر شپه، هم داشان يي و ځينو اشخاصو ته تر نورو ډير غوره والى ورکړى دى چي په نبوت سره يي ممتاز کړي دي، نو چي دونه مثالونه په شريعت کي ظاهر او مشهور دي نو بيا څه لري خبره ده چي الله پاک دي وځينو مياشتو ته پر ځينو ډير عزت ورکړي. د دې مياشتو د حرمت حکمت او فلسفه: و دې مياشتو ته الله پاک د حرام لفظ استعمال کړى د دې مطلب دا دى چي په دغو مياشتو کي د الله مخلوق د شر څخه ځانونه وژغوري او په عبادت ځانونه عادت کړي، ځکه امام رازي رحمه الله وايي چي د انسان په طبيعت کي ظلم او فساد پورت دى نو له دې لويو بدکاريو څخه په عمومي ډول د انسان راګرزېدل څه اسانه کار نه دى، نو له هم دې امله الله پاک ځيني وختونو ته ځانګړى خصوصيت ورکړ چي په دغه وختونو کي جنګ او جدل او نور فسادونه مه کوى، او دا شان الله پاک ځينو ځايونو ته تر ځينو زيات تعظيم او احترام ورکړى دى تر دې پوري چي الله پاک په دغو متبرکو ځايونو کي انسان له منکراتو او له بدو کارو څخه منعه کړى دى. نو څه لري خبره نه دى چي انسان دا فکر وکړي چي لکه په دغو ورځو کي چي له بدو او ناروا کارو څه بې غمه وم نو ولي خپل ژوند داسي ارام نه کړم جوړ چي د هيمشه لپاره له بدو کارو څه څخه پرهيز وکړم.   مفتي احسان الله .    


Read More...

دنکاح په اړه د ۲ پ...

18 اکتوبر 2014

ایا د"منکوحي غیرمدخول بها" له لورسره نکاح جائزده ؟
الاستفتاء   :يوه سړې له یوې ښځي سره نکاح وکړه لیکن تراوسه پوري یې دخول (کوروالی )ندی ورسره کړی ، اوس دغه تن  غواړي چې ددې ښځي له  طلاقه وروسته دهغي له  لورسره " چې له بل خاوند څخه ده" نکاح وکړي ، نو أیا دانکاح یې جائز ده اوکنه ؟
الجواب : حامدا ومصليا وبعد  : دمنکوحي لور که څه هم په محرماتوکې داخله ده ؛ مګر دغه حرمت ددخول له شرط سره تړلی ده ،څرنګه چې په مذکوره صورت کې دخول ندی شوی ،نوله دي وجي داسړی همدي ښځي ته له طلاق ورکولو اودهغې له عدي تیره ولو وروسته دهغي له لور سره نکاح کولی شي ـ لقوله تعالی : وَرَبَائِبُكُمُ اللَّاتِي فِي حُجُورِكُمْ مِنْ نِسَائِكُمُ اللَّاتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَإِنْ لَمْ تَكُونُوا دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ .... ( النساء ۲۳)
قال الحصفکی رح : وحرم بالمصاهرة بنت زوجة الموطوئة وام زوجته وجدتهامطلقا بمجردالعقدالصحیح ـ ( الدرالمختارعلی هامش ردالمحتار ج ۲ ص ۳۸۲ فصل فی المحرمات ) ومثله فی الهدایة ج ۲ ص ۲۸۷ فصل فی بیان المحرمات ــ
كذافي  الفتاوی  الحقانیة ج ۳ /ص ۴۲۰ ــ

دزوی له " غیرمدخول بها منکوحي " سره نکاح کول
  الاستفتاء محترم مفتي صاحب ! یوه بله پوښتنه هم لرم : هغه داچې  موږ خپل یوقریب ته یوځای کوز ده وکړه ، چې نکاح هم وه تړل شوه، لیکن تراوسه هغه زوج دخول نه وو کړی چې  په یوه پېښه  کې وفات شو ، اوس که چیري ددي هلک پلار دخپل زوی له منکوحي سره نکاح کوي نو په شریعت کې ددي اجازه شته او کنه ؟
الجواب حامدا ومصليا وبعد:  کله چې د شاهدانو په وړاندي دصحيح نکاح یوځل شرعي ایجاب او قبول  وشي  نوښځه دزوج منکوحه ګڼله کېږي اودزوج دپلار نکاح دزوی له منکوحي سره حرامه ده  ، په بل تعبير : نږور سره دخسر نکاح ناجائزه اوحرامه ده . نور که زوی په دغه منکوحه دخول  کړی وي او که يې نه وي کړی ددي هیڅ اعتبار نشته ـ
قال المرغینانی رح : ولابأمرأةابنه وبنی اولاده ـــــــــ لقوله تعالی : وحلائل ابنائکم الذین من اصلابکم ــ ( الهدایة ج ۲ ص ۲۸۸ فصل فی بیان المحرمات (
قال ابن نجیم رح: أماحلیلة الابن فبقوله تعالی : وحلائل ابناءکم الذین من اصلابکم .فان عتبرت الحلیلة من حلول الفراش وحل الازارتناولت الموطوأة بملک الیمین اوشبهةاوزنی فیحرم الکل علی الاباء ....... والفرض انها بمجردالعقد تحرم علی الاباء ــ ( البحرائق ج ۳ ص ۹۴ فصل فی المحرمات ) ومثله فی الدرالمختارعلی هامش ردالمحتار ج ۲ ص ۲۶۸ فصل فی المحرمات ــ فتاوی حقانیة ج ۳ / ص ۴۲۰ ــ    


Read More...

جهادکې محرمات اومکرو...

17 اکتوبر 2014

  لکه څنګه چې غلول نا روادی، همداسې غدر هم نا روا دی ،او غدر دکریمه خصایلو اوښو اخلاقو سره منافي عمل دی ،چې مسلمان ته ترې اجتناب ضرور دی ،دغدر معنی دوئ په (خیانت او نقض العهد) سره کړي ،چې دا دواړه ناروا خصلتونه دي ،داچې غدر دخیانت اونقض العهد په دواړو معانیو سره ناجایز او ځینو فقهاوو ورته حرام ویلې دی ،شک نشته چې خیانت ځکه حرام دی ،چې دا یو جرم او غیراخلاقي کار دی او معمولا شریعت کې دا سې امورات نا روا وي ، غدرکه دنقض العهد په معنی واخلو، نو هم یې عدم جواز له نصوصو څخه ثابت دی ،لکه چې الله تعالی فرمایي { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ أَوْفُواْ بِالْعُقُودِ }ترجمه :ای هغو خلکو چې ایمان مو راوړی ، په خپلو وعدو وفا وکړئ . { إِلاَّ الَّذِينَ عَاهَدتُّم مِّنَ الْمُشْرِكِينَ ثُمَّ لَمْ يَنقُصُوكُمْ شَيْئًا وَلَمْ  يُظَاهِرُواْ عَلَيْكُمْ أَحَدًا فَأَتِمُّواْ إِلَيْهِمْ عَهْدَهُمْ إِلَى مُدَّتِهِمْ إِنَّ اللّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ) ترجمه :مګرپه مشرکینوکې مو چې له چا سره عهد کړی وی ، او له عهد وروسته یې نقصان اوکوتاهي نده کړي (په پټه یې کوم ډول تخلف له ژمنې ندی کړی ) اونه یې ستاسو خلاف دبل چا ملاتړ کړی، نوددوئ سره تر خپلو ټاکل شویو وختونو پورې خپلې ژمنې تر سره کړئ، یقینا الله تعالی پرهیزګاران خوښوي .مفسرین وایې چې که چیرته حلیفو کفارو په څرګند ډول عهد کني وکړه ،نو قتال به یې پر خلاف له خبرداري پرته پیل کیږي او که چیرته یې په څرګند ډول ه مسلمانانو سره کړې معاهده نه وه ماته کړي، بلکې داسې نښې پکې کتل کیدي، چې عهد شکني کوي او له شوي تړون څخه تخلفات کوي ،نودې صورت کې به (نبذالعهد)ورسره وکړي، یعنې تصادفا به پرې حمله نه کوي، چې هغوئ دمعاهدې په فکر کې وي او مسلمانان پرې برید وکړي، بلکې یو ځل به یې پدې خبره خبرکړي، چې زمونږ او ستاسو سره معاهده ماته شوه، نو بیابه پرې حمله وکړي ؛لکه همدا مفهوم څښتن تعالی څومره په ښه اسلوب باندې بیان کړی { وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِن قَوْمٍ خِيَانَةً فَانبِذْ إِلَيْهِمْ عَلَى سَوَاء إِنَّ اللّهَ لاَ يُحِبُّ الخَائِنِينَ }.نو غدر كول خلاف شريعت عمل دی او جوازنلري ،او دوعدې ماتول له غدر څخه شمیرل کیږي، رسول الله صلی الله علیه وسلم هم فرمایي ، څوک چې غدر کوي ،دقیامت په ورځ به یې ځانګړ ی بیرغ وي، چې خلک به یې پدې سره غادر پیژني (وَنَقْضُ الْعَهْدِ يُعَدُّ مِنَ الْغَدْرِ ، وَقَدْ شَهَّرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْغَادِرِ فِي قَوْلِهِ : ( لِكُلِّ غَادِرٍ لِوَاءٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ). تراوسه خو مو دومره ثابته کړه، چې غدر یو مستکره او ناروا کار دی او دا غدر دخیانت او نقض العهد په معنی ګانو سره مستعمل دی ،علماوو په وعده باندې دوفا کولویا نه کولو دجوب ،حرمت ،استحباب او کراهت تر منځ نظریې ورکړي ، (مجلة المجتمع الفقه الاسلامي )په دې موضوع کې ښه ډیر تفصیل ورکړي او دټولو دنظریاتو دتایید دلایل یې هم په پوره وضاحت راوړي ،همداسې دحنفي مذهب دظاهرالروایة کتاب (المبسوط )همداسې د(حاشیته ردالمحتارللشامي رح ) او نوروځینې عبارات هم ددې توضیح ملاتړ کوي ،خودلته به یې مونږدمقام دزیات وضاحت په آنداودیوې دیني مسئلې دلا ډیر توضیح په نیت په مختصر شکل سره درې ګونې اقوال له ځینو دلایلو سره مله رانقل کړو! په (مجلة المجمع الفقه الاسلامی ج۵ص۶۷۰)کې   ددې موضوع په باب علماء درې ډلو باندې سره ویشلې دي ، او هرې یوې ډلې ته یې بیل مذهب ویلی ، په نوموړې مرجع کې داسې دي چې : اختلف العلماء في لزوم الوفاء بالعهد. فقال بعضهم: يلزم الوفاء به مطلقاً. وقال بعضهم: لا يلزم مطلقاً. وقال بعضهم: إن أدخله بالوعد في ورطة لزم الوفاء به، وإلا فلا. ومثاله ـ ما لو قال له: تزوج. فقال له: ليس عندي ما أصدق به الزوجة. فقال: تزوج والتزم لها الصداق وأنا أدفعه عنك، فتزوج على هذا الأساس، فإنه قد أدخله بوعده في ورطة التزام الصداق......یعنې په وعده باندې دوفاکولوپه لزوم باندې دعلماووتر منځ ژور اختلاف دی ،هغه داسې چې :ځینې وایې چې په وعده وفا مطلقا واجب ده ،ځینې وایې چې :مطلقا په وعده وفا واجب نه بلکې مستحب ده ،اوځینې علماء پکې داسې تفصیل کوي، چې که چیرته دده وعده ددې سبب شوه ،چې دا پکې دتکلیف ،نقصان یا اهلاک له مواردو سره مخامخ کیده ،نو بیا پرې وفا واجب ده او که داسې کوم خطر په وعده خلافۍکې نه پیدا کیده، نو بیا پرې وفا واجب او لازم نده ،ددې لپاره داسې بیلګه وړاندې کوي، چې یو کس بل چا ته ووایې ،چې ښځه وکړه !دا سړی ورته ووایې چې پیسې نلرم ،نو دا ورته ووایې چې ښځه وکړه او صداق یا مهر پر ځان لازم کړه، زه به یې ورکړم ،نو دې سړي پدې اساس ښځه یا کوژدن وکړه، نو دې ته وایې (ورطه )یاداستهلاک او تاوان ځای !چې صورت کې   په وعده وفا لازم ده، ځکه که دا سړی په خپله وعده وفا ونکړي ،نو خامخا هغه بل چې دمهر وسه نلري، له شرم او خجالت سره مخامخ کیږې او دا ورته دهلاکت سره مصادف ده . المذهب الأول: وجوب الوفاء بالوعد مطلقا. په وعده باندې وفا کول واجب دي او دا نظریه ددې لاندینو اشخاصو رأیه ده (دراشده خلیفه عمربن عبدالعزیزرح ،چې قاضي ابوبکر ابن العربی الاندلسی یې په باب وایې چې )) أجل من ذهب إلى هذا المذهب عمر بن عبد العزيز. ذكره الإمام النووي في الأذكار.))همداسې ددې لاندینو مشاهیرو رایه ده: وهو قول الحسن البصري ، ومذهب الصحابي الجليل سمرة بن جندب رضي الله عنه، ورأي الإمام إسحاق بن راهويه ، ورأي الفقيه المالكي المشهور ابن شبرمة ، وبه قضى القاضي سعيد بن عمر بن الأشوع الهمداني .. وغير هؤلاء من السلف والخلف كما في " فتح الباري " و" عمدة القاري" و" المحلي".دوئ ټول وایې چې وعده مطلقا ملزم ده او وفا پرې دیانة او قضاءواجب ده همداسې په (مجلة المجمع الفقه الاسلامی ج۵ص۶۷۰)کې وایې ،چې د(علامه تقي الدين السبكي الشافعي) همدرأیه ده، امام غزالي رح وایې، چې که عذر نه وي او په وعده جزم وي، نو وفا پرې لازم ده ،همداسې دقاضي أبو بكر ابن العربي المالكي نظر هم دی ،كما ذكره القرطبي في كتابه " الجامع لأحكام القرآن ". په  (جامع العلوم والحكم) کې د(ابن رجب حنبلی )څخه همدا دوجوب قول را نقل شوی دی ،په( شرح المقنع.) کې دحافظ ابن تیمیه رح څخه هم ددې مذهب تصحیح رانقل شوي ده ،نو ددې علماوو او په مذاهبو کې دنوماندو نظریات داسې خلاصه کووچې که عذر نه و،نو لزوم پر وعده واجب دی . ددې مذهب دلایل هغه آیتونه او احادیث دي، چې هر چاته معلوم دي،خو څو به یې دلته ولیکو، لکه { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ (2) كَبُرَ مَقْتًا عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا مَا لَا تَفْعَلُونَ } [ الصف2-3] یادا آیت کریمه چې { وَالْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُوا } [ البقرة: 177] یا دا آیتونه : { وَعْدَ اللَّهِ لَا يُخْلِفُ اللَّهُ وَعْدَهُ } [ الروم: 6] وقوله تعالى: { وَعْدَ اللَّهِ لَا يُخْلِفُ اللَّهُ الْمِيعَادَ } [ الزمر : 20] یالکه دا مشهور حدیث : ما أخرجه البخاري ومسلم عن النبي صلى الله عليه وسلم أنه قال (( آية المنافق ثلاث إذا حدث كذب وإذا وعد أخلف وإذا اؤتمن خان )) . وفي رواية (( من علامات المنافق ثلاث إذا حدث كذب وإذا وعد أخلف...إلخ " وفي رواية: " آية المنافق ثلاث إذا حدث كذب وإذا وعد أخلف.. وإن صام وصلى وزعم أنه مسلم.......)چې ددې مذهب دتوثیق ښه پریمانه دلایل شته ،چې دلته یې را وړل پوره حوصله غواړې او ډیرې پاڼې غواړي ،نو ښه داده چې دچااړتیا وه، نو مذکور وکتابونو او مراجعوکې کې دې یې وګوري ! المذهب الثاني: استحباب الوفاء بالوعد لا وجوبه مطلقا. 1- وهو مذهب جمهور العلماء: أبي حنيفة والشافعي ، وأحمد بن حنبل ، والظاهرية، وبعض من علماء المالكية، وغيرهم من علماء الإمامية. وخلاصة قولهم في هذه المسألة " أن الوفاء بالوعد مستحب مندوب إليه ، وليس بواجب ولا فرض ، فلا يقضى به على الواعد إذا أخلف، ولكن الواعد إذا ترك الوفاء بالوعد فإنه الفضل، وارتكب المكروه بسبب خلفه". لنډه ژباړه :دویم مذهب پکې دادی ،چې په وعده وفا کول واجب نه، بلکې مستحب عمل دی ،چې دادجمهورو علماوو مذهب دی ،لکه امام ابوحنیفه رح ،امام شافعي رح ،امام احمد بن حنبل رح ،ځینې علماء دامام مالک رح ،......چې ددوئ دقول خلاصه داده، چې په وعده وفا مستحب او مندوب الیه عمل دی ،فرض او واجب ندی ،نو قضاء کې به پر وعده خلاف   فیصله نه کیږي، لکن وعده خلاف شخص دفضل ترک وکړ او په وعده خلافۍ سره دیوه مکروه عمل مرتکب شو،: قال الإمام النووي في " الأذكار" (ذهب الشافعي وأبو حنيفة والجمهور: إلى أنه مستحب ، فلو تركه فاته الفضل، وارتكب المكروه كراهة تنزيه شديدة. ولكن لا يأثم)ژ: امام نووي رح وایې :چې امام شافعي رح ،امام ابوحنیفه رح اوجمهور و دې ته ذهاب کړی، چې پر وعده وفا مستحب ده، چې په پریښودلو سره یې دې تاریک فضل فوت کړ،اودیوه داسې مکروه عمل مرتکب شو،چې شدید تنزیهي دی، لکن ګنهګار نه دی . ابن علان شافعي ) په خپل کتاب   ( الفتوحات الربانية." كې لیکي : وقد تقرر في مذهبنا أن الوفاء بالوعد مندوب لا واجب " ژباړه :زمونږدمذهب کره خبره داده، چې په وعده وفا واجب نه، بلکې مستحب ده . په (الموسوعة الفقهیة) کې لیکي :چې دشافعي علماوو مقتضی حکم لکه څنګه د (الروضة )،(القیلوبي )او دابن علان (شرح الاذکار )کې دامام نووي رح له کلام څخه ښکاري داده چې وعده خلافي مطلقا په کراهت شدیده سره مکروه ده ، او اووعده خلاف به دوعدې په تنفیذ نشي مجبورولای . وقال الإمام أبو بكر الجصاص في كتابه " أحكام القرآن " " إن الوعد بفعل يفعله الإنسان في المستقبل مباح إذا كان الفعل مباحا، وأن الوفاء به أولى من إخلافه مع الإمكان".ترجمه :امام ابوبكرجصاص په خپل کتاب (احکام القرآن )کې لیکي: چې پداسې یوه کار سره وعده کول ،چې انسان یې راتلونکې کې کول غواړي، یومباح فعل دی ،او وفاپه وعده باندې له خلاف الوعد نه دامکان په صورت کې اولی یا غوره ده وقال ابن حزم الظاهري في " المحلى": " من وعد آخر بأن يعطيه مالا معينا أو غير معين، أو بأن يعينه بعمل ما، حلف له على ذلك أو لم يحلف، لم يلزمه الوفاء به، ويكره له الخلف، وكان الأفضل لو وفى به، وسواء أدخله بذلك في نفقة أم لم يدخله، وهو قول أبي حنيفة والشافعي وأبي سليمان" .ژباړه :ابن حزم ظاهري په (المحلي )کې وایي، چې یوکس دبل چا سره وعده وکړه، چې څه مال به ورکوي ،دامال که معین وي که غیر معین ،یا به ورته یو کار کوي ،نوپده ددې وعدې وفا لازم نده ،خو وعده خلافي یې مکروه عمل دی،که پرې وفا وکړي نوورته به غوره وي ،عام ددې ده چې نفقه پکې داخل وي که نه ،دا ددامام ابوحنیفه رح ،امام شافعي رح او سلیمان قول دی . وقال برهان الدين ابن مفلح الحنبلي في كتابه " المبدع" " لا يلزم الوفاء بالوعد وقال نص عليه - الإمام أحمد - وقاله أكثر العلماء".ترجمه :برهان الدین ابن مفلح حنبلي په خپل کتاب (المبدع) کې لیکي :چې :په وعده وفا لازم نده او پدې امام احمد رح هم تصریح کړي ده . ترجمه : او حافظ ابن حجر عسقلاني په (الفتح) کې د (المهلب)څخه نقل کړي ، چې دا وایي چې دوعدې پوره کول ،دټولو په نزد مامور به او مندوالیه عمل دی،او دا فرض نده ،ځکه ددوئ اتفاق پدې دی ،چې موعود له به دقرضدارانو سره په وعده نه وهل کیږي ،خو (ابن حجر) بیا پدې کې داجماع ادعا   رد کړي ده،او پدې یې تعلیل کړی، چې پدې مسئله کې اختلاف مشهور دی ،که څه هم پدې قائلین کم تر سترګو کیږي ،خو بعضې علماوو ویلې ،چې حقیقتاً هغه علماء چې دوئ دوعده خلاف څخه دګناه نفي کوي ،ددوئ نیت ددې څخه دمجرد وعده خلافۍ دی ،که چیرته دوعده کوونکې قصد اواراده په وعده خلافۍ کې دهغه بل موعودله شخص تکلیف او ضرروي ،نو حتمي ده ،چې دا پرې ګناهګاردی   . .دابن عبدالبر په کتاب (التمهید)کې لیکلي چې امام ابوحنیفه رح او ملګرویې ،امام اوزاعي رح ،امام شافعي رح، عبدالله بن حسن رح او نوروفقهاوو ویلې چې :چې په وعده دڅه شئ لزوم نه راځي ، دا داسې منافع دي، چې په عاریت کې لا قبض شوي نه دي، ځکه دا طارئ دي او په غیر دعاریت څخه اشخاص او اعیان موهوبه دي، چې لا قبض شوي نه دي او صاحب یې ترې رجوع کولای شي . په (مجلة المجمع الفقه الاسلامی ج۵ص۶۷۰)کې لیکي چې ((ومن هذا كله نعلم: أن هذا المذهب هو مذهب أكثر العلماء والفقهاء، لكن قد لا يوجد له دليل قاطع وصحيح من حيث النقل فلننظر إلى تلك الناحية.)) .ژباړه : ددې پورته تحقیق نه مونږ داسې فهمولای شو، چې دا دویم مذهب) چې (پروعده وفا واجب نه، بلکې مستحب ده)دا مذهب داکثرو فقهاوواو زیاتو علماوو مذهب دی ، لکن داثبات لپاره یې په اړه پریکنده او صحیح نقلي دلیل نشته . خوزما په آند به دا خبره به بشپړ انصاف نه وي ، ځکه چې   لاندیني روایات ددې مذهب لپاره په دلیل کې راوړل شوي   نقلي دي او بل داچې دا دامت دسترو سترو امامانو مذهب دی ،نو هغوئ سره چې داسې کوم دلیل نقلي نه وی، نو ولي یې بیا داسې ضعیف حکم باندې قول کاوه ( والله اعلم). ددې مذهب دلایل دادي :منها ما أخرجه الإمام مالك في " الموطأ (( أنه قال رجل لرسول الله صلى الله عليه وسلم: أكذب لامرأتي؟ فقال صلى الله عليه وسلم " لا خير في الكذب" فقال: يا رسول الله: أفأعدها وأقول لها؟ فقال صلى الله عليه وسلم " لا جناح عليك " )) .وجه داستدلال ددې حدیث   داسې ده، چې :پیغمبر صلی الله علیه وسلم پوښتونکی دمستقبل سره د تړلو دروغو ویلو څخه منع کړ،اوهم یې دوعدې په وجه دګناه یا وبال نه نفي وکړه ،نو وعده خلافي په دروغو مسمی نه شوه ،ځکه رسول الله صلی الله علیه وسلم ددې قسیم وبلله ،که چیرته دا وعده خلافي دکذب نه شمیرل کیدلای، نوبیا به یې ددې کذب قسیم نه بللی بلکې ددې قسم به یې بللای وی ،نو ځکه وعده خلافۍ کې ستر حرج نشته ،نوددې نه څرګنده شوه چې ددې سایل مقصود دخپلې ښځې دحال اصلاح ده، په هغه څه چې دا یې نه کوي،نودې کې ورته دحرج تخیل پیدا شو،نو پیغمبر صلی الله علیه وسلم څخه یې نور وضاحت وغوښت . ددې مذهب داثبات بل حدیث : ما أخرجه أبو داود في سننه من حديث زيد بن أرقم : أن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (( إذا وعد الرجل أخاه ومن نيته أن يفي له، فلم يف ولم يجئ للميعاد، فلا إثم عليه. ) ژباړه : رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمایي:چې کله چې یو سړي دخپل ورور سره وعده وکړه او نیت یې داوي چې په وعده به وفا کوي ،( دوعده خلافۍ نه وي) مګر وفا یې پرې ونکړه او دوعده ځای ته رانغی نو ده باندې ګناه نشته . بل دلیل : ددې دلیل حاصل دادی ،چې په وعده کې دتبرع معنی پرته ده ،امام نووي رح په (الاذکار)کې وایې، چې هغه څوک چې په وعده وفا واجب نه بولي، استدلال پدې کوي، چې داد هبې په معنی ده، هغه چې له قبض نه مخکې وي ،او هبه دجمهورو علماوو په عقیده له قبض نه وړاندې نه لازمیږي ،مګرپه قبض سره لازمیږي، اومالکیان وایې چې له قبض نه مخکې لازمیږي ،نو هبه لکه دوعدې محض تبرع ده ،او دمحض تبرع په وجوب شریعت کې په هیچا دلیل نشته . د دویم مذهب اصحاب دلومړي مذهب دلایلو کې ، چې وجوب ترې ثابتیده، تاویلات کوي او ورته ځواب کوي، لکه چې دې کې :{ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ } [ الصف: 2]. دوئ وایې چې دا آیت په هغه قوم باندې نازل شوی ،چې دوئ دجهاد دفرضیت تمنا کوله ،خوکله چې پرې جهاد فرض شو ،نو ځینو تري انکار وکړ،نو دا آیت خاص دې قوم سره دی او ځانته په جهادي اموروکې دی، لکه چې همدا نظر د(ابن جریراو ابن عباس رض) دی .یا داچې مراد ترې واجب امورات دي، لکه دقرض ورکولو وعده ،دیوه چا دحق ورکولو وعده یا داسې نور...... كما تأولوا الآية الثانية: { وَمِنْهُمْ مَنْ عَاهَدَ اللَّهَ لَئِنْ آتَانَا مِنْ فَضْلِهِ لَنَصَّدَّقَنَّ... } إلخ [ التوبة 75].. بأنها تخبر عن النذر ، والوفاء به فرض وواجب. او دوئ وایې چې په هغومذکورو احادیثوکې چې وعده خلافي دنفاق علامه یا نښه ښودل شوي ،ددې حدیث نه مراد ظاهري معنی نده او هم دې حدیث کې دنفاق څخه هم غرض حقیقي نفاق نه دی ،دوئ داسې وایې، هغه چې (فتح الباری )کې راغلي دي، چې :مراد په اطلاق دنفاق سره دمسلمان انذار،ویرونه او تخویف دی ،اودداسې خصلتونودارتکاب او اعتیاد څخه تحذیر دی ،ددې وجه نه چې ددې نه به حقیقي نفاق ته مفضي شي ،بعضي علماوو ویلې چې مراد په حدیث کې صرف هغه منافقین دي، چې دپیغمبرصلی الله علیه وسلم په وخت کې وو،اوکثرو علماوو ویلي :چې په حدیث کې چې کوم خصلتونه دنفاق علامي ښودل شوي ،دادمنافقت خصایل دي اوهغه څوک چې دا خصایل پکې شته ،هغه دمنافقینو سره مشابه دی ،او دا دمنافقینو په خویونو پسولل شوی دی، خو مراد ترې هغه منافق ندی، چې هغه اسلام کې منافق شوی وي،هغه چې اسلام ښکاره کوي، خو حقیقت کې کافر وي ، الموسوعة الفقهیه لیکي چې : فليس مراد النبي صلى الله عليه وسلم بهذا الحديث نفاق الكفار المخلدين في الدرك الأسفل من النار، وقالوا: إن معنى قوله صلى الله عليه وسلم (( كان منافقا خالص )) ، أي شديد الشبه بهم بسبب تلك الخصال. امام ترمذي په خپل سنن کې ددې حدیث دابن عمر رض نه وروسته لیکي چې : (( أربع من كن فيه كان منافقا.. إلخ ))چې داهل علم په عقیده ترې مراد نفاق العمل دی ،او نفاق التکذیب درسول الله صلی الله علیه وسلم په دوره کې وو،هكذا روي عن الحسن البصري شيء من هذا. وارتضاه كل من القرطبي والعسقلاني- كما في " الفتح". ولكن العسقلاني قال فيه " إن أصحاب هذا التفسير قد استدلوا بأحاديث ضعيفة ولو صحت لوجب المصير إليها ". دریم مذهب :په وعده دوفا وجوب دی او دا داکثرو مالکیانونورو مذهب دی ،دوئ دوه ډلې دي، یوه ډله یې وایې چې په وعده وفا لازم ده او قاضي به په وعده کوونکې هغه وخت قضاء کوي، چې کله په سبب پوره شي او موعودله دسبب الوعد په یوه شئ کې داخل شي ،که دا شرایط پوره نه وي، نو بیا پرې نه قضاء کولای شي او نه پرې وفا واجب ده ،اودادمام مالک رح دمذهب راجح قول دی، چې (قرافي )یې پخپله ده ته ،ابن قاسم او سحنون ته نسبت کړی دی ، او دویمه ډله چې (اصبغ)او دسلفواوخلفونه دده هم نظري پکې ورسره ملګري دي، داسې وایې چې :وعده باندې وفا لازمه ده، اوقاضي به هم په واعد باندې دسبب دبشپړاوي په صورت کې قضاءکوي ،که څه هم موعودله په ممارست د یوه شئ دسبب داخل نه وي..... ! داچې دلایل ددې مذهب هم ډیر دي، نو ددې پرځای مو یوازې دمذهب په تذکربسنه وکړه ، خلاصه داچې وعده باندې دوفاکولو کې ددریو معتمدو علماوواقوال دي :دجمهورو علماوو مذهب ، چې په وعده وفا مطلقا مستحب ده ،او وعده خلافي کول شدید مکروه عمل دی ،دویم مذهب پکې دعمربن عبدالعزیزرح ابن شبرمه رح امام سبکي رح اونورو علماوو دی ،چې وایې چې په وعده وفا واجب ده ،اودریم مذهب پکې دمالکیانو دی چې دوئ تقسیم کوي ،مجرد وعده او غیر مجرد وعده ! وَفِي الْمَبْسُوطِ : لَوْ قَالَ : إنْ فَعَلْت كَذَا فَأَنَا أُحْرِمُ فَإِنْ نَوَى بِهِ الْعِدَّةَ فَلَا شَيْءَ عَلَيْهِ أَوْ الْإِيجَابَ لَزِمَهُ إذَا فَعَلَ ذَلِكَ حَجَّةٌ أَوْ عُمْرَةٌ وَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ نِيَّةٌ فَالْقِيَاسُ أَنْ لَا يَلْزَمَهُ شَيْءٌ . وَفِي الِاسْتِحْسَانِ يَلْزَمُهُ لِلْعُرْفِ فِي إرَادَةِ التَّحْقِيقِ لِمِثْلِهِ لِلْحَالِ كَقَوْلِ الْمُؤَذِّنِ وَالشَّاهِدِ أَشْهَدُ . وَمِثْلُهُ مَا ذُكِرَ فِيهِ لَوْ قَالَ أَنَا أَمْشِي إلَى بَيْتِ اللَّهِ إنْ نَوَى الْعِدَّةَ لَا شَيْءَ عَلَيْهِ وَلَكِنْ يُنْدَبُ الْوَفَاءُ بِالْوَعْدِ . (فتح القدیرج۶ص۲۲۰) ترجمه : فتح القدیرکې د(المبسوط) په حواله لیکي :چې که څوک ووایې چې که ما دا کار وکړ،نو زه به احرام تړم که نیت یې وعده وه، څه شئ پرې نه لازمیږي ،که نیت یې دنذر وغیره وو، او دا کار یې وکړ، حج یا عمره پرې لازم شوه او که هیڅ نیت یې نه وو،نو استحساناً پرې دعرف له کبله لازمیږي،لکه دمؤذن او شاهد دا قول چې (اشهد)یا لکه داچې ووایې زه به بیت الله ته پیاده ځم، نو که اراده یې دوعدې وه ،نو څه شئ پرې نه لازمیږي، لکن وفا په وعده مستحب عمل دی . په مجموع کې که دلایلو ته ځېر شو،یوې خواته جمهور علماء او دامت ائمه ولاړ دي ، دوئ هم په روایتونوباندې استدلال کوي ، اوبل طرف ته دخلیفه راشدعمر بن عبدالعزیزرح غوندې لوی شخصیتونه په ښوډیرو آیتونه او احادیثو استدلال کوي   او حافظ ابن عبدالبر رح یې هم په باب وایې چې :( وقال ابن عبد البر وابن العربي أجل من قال به عمر بن العزيز)،دطبراني په یوه حدیث کې حتی دماشوم سره هم وعده خلافي نده جایز، لکه چې داسې دي :رواه الطبراني في الأوسط والقضاعي وغيرهما عن ابن مسعود بلفظ قال: "لا يعد أحدكم صبيه ثم لا ينجز له).چا یوه او چا بل مذهب ته ترجیح ورکړي ،خودا یوه خبره چې مونږه یې ددې پورتني تحقیق نه په نتیجه کې ترلاسه کولای شو، هغه داده، چې په وعده باندې وفا کول که واجب وي یا مستحب خودانساني مرؤت له عاداتو څخه دی، او په ژمنه دریدل دلویو هستیو له حمیده اخلاقو او حسنه خصلتونو څخه دي ،همداشان په ژمنه نه دریدل یا وعده ماتول که حرام وي ،که مکروه ،خومجموع کې یو ناجایز عمل دی او داکار دانساني مرؤت نه خلاف کار دی ، کونکی یې په ټولنه کې بې اعتباره او دخلکومنځ کې یې شخصیت ددې بد خصلت په وجه مجروحیږي ،وعده خلاف سړي باندې څوک باور نه کوي او تل خلکوکې باور له لاسه ورکوي . فقهاء وایې له چاسره وعده کول ،کله په معروف کاروي ، لکه د قرض حسنه ،صدقه ،عطاء،اعاره ،تملیک عین وغیره وعدي ،کله وعده په عقودو لازمه وي، لکه وعده دنکاح دعقد ،بیع ،شراء ،اجاره وغیره ،کله وعده په مؤانست وي، لکه :دملګرو دملاقات وعده ،دمریض دعیادت وعده ،دشریک سفر او اوسیدلو وعده ،کله وعده په ادا دواجب شرعي کې وي ،لکه دقرض اوامانت ورکولو وعده ،کله په معصیت کې لکه غلا،دچا قتل وغیره .... دفقهاووپه اتفاق سره په واجباتوکې پر وعده وفا واجب ده ،لکه دین ،قرض،پردی حق وغیره ،همداسې په اتفاق دفقهاووسره په معصیت کې وعده خلافي واجب ده، لکه غلا،زنا،دچا قتلول وغیره ، اودفقهاووپه اتفاق سره په مندوباتوکې پروعده وفا یو مناسب عمل او دمرؤة او خصالو حمیده وو څخه دی ! والله اعلم    


Read More...

دیرغلګرو وژل اوشړل د...

17 اکتوبر 2014

قال الله تعالی  : وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ (190) وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَأَخْرِجُوهُمْ مِنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ . البقرة ژباړه : اووجنګیږئ [ ای مؤمنانو] په لاره دالله تعالی کې له هغه کسانوسره چې له تاسوسره جنګیږي ، اوله حده مه تیریږئ ، بی شکه الله تعالی له حده تیریدوکي نه خوښوي ،او ووژنئ [ ای مؤمنانو] دغه کافران چې هرچيري یې ومومئ ، اووباسئ دغه کافران له هغه ځایه چې تاسویې را ایستلي یاست . اودغه شرک ،یاله دين څخه ګرزول  له قتل څخه ډیر بد دی . لنډتفسیر : په دغه آیتونوکې الله تعالی مؤمنانو ته حکم کوي  : چې که چيري کافران له تاسوسره کړی عهد مات کړي ، یاتاسوقتل کوي ، یاستاسو په خاوره یرغل وکړي  ،نوتاسو ورسره وجنګیږئ  ،وویې وژنئ ، خونه ښایې چې له حده تجاوزوکړئ ،[یعني  دکافرانوماشومان ، یاهغه بډاکان اومیرمني چې  په جګړه کې یې هیڅ ډول ګډون نه وي کړی مه وژنئ  ] الله تعالی دغه ډول له حده تیریدنه نه خوښوي ، اوای مؤمنانوکه تاسوهرچېري دغه ډول کافران ومومئ نو په وژلو یې صرفه مه کوئ ، یعني  که هروخت ،هرځای اوهرچېرته تاسو دغه کافران په لاس درشې نوويې وژنئ ، اوله  خپلي خاوري یې  وشړئ ،  دمسلمانانو په وطن کې يې مه پريږدئ ،لکه تاسوچې یې له خپل ټاټوبي را ایستلي یاست  یایې هجرت ته یې اړایستلی یاست . فتنه یعني له اسلام څخه دخلګو اړول ،یادالله تعالی سره شریک نیول  له قتل څخه ډیر بد دی .  


Read More...

چې ډاکتریې له سجدې ک...

15 اکتوبر 2014

الاستفتاء : یومریض دسترګواپریشن کړی دی  ډاکتر هغه له رکوع اوسجدي کولو څخه منع کړی ده لیکن هغه دقیام  یعني ولاړي  توان لري  ،  نو آیاپه دي صورت کې دده لمونځ په ناسته سره بي له قیام صحیح دی او که به درکوع اوسجدي ترمهاله  قیام کوي  ؟
الجواب : که چیري داشخص په سجده باندي قدرت نه لري نو له ده څخه قیام ساقط ده ترڅوپوري چې صحت  پیدانه کړي ،  لهذاداشخص دي کښیني رکوع اوسجده دي په اشاره سره کوي ځکه چې تر ولاړه په ناسته باندي اشاره کول ځمکي ته نږ دي ده اوداشاري کولو په وخت دي دسجدي لپاره نسبتا ورکوع ته لیږټیټیږي اشاره دي کوي ـ
قال الحصکفی رحمه الله تعالی :  اوصلی قاعداً کیف شاء برکوع وسجود اون قدرعلی بعض القیام قام وان تعذرا ( ای الرکوع والسجود) لیس تعذرهماشرطا بل تعذرالسجود کافٍ ( لاقیام او ماقاعداً ) وهو افضل من الایماء قائماً لقربه من الارض ـ ویجعل سجوده اخفض من رکوعه لزوما ولایرفع الی وجهه شیئا یسجدعلیه فانه یکره تحریماـ ( الدرالمختارعلی هامش ردالمحتار ج ۲ /ص ۹۷ / ۹۸ باب صلوة المریض )
قال عبدالله النسفی رح : اوخاف زیادة المرض صلی قاعدا یرکع ویسجدومومیاان تعذر وجعل سجوده أحفض ولایرفع الی وجهه شیئا یسجدعلیه ـ فان فعل وهویحفض رأسه صح والا لا ـ وان تعذر الرکوع والسجود لا القیام اوماء قاعداً ـ ( کنزالدقائق علی هامش البحرالرائق ج ۲ / ص ۱۱۲ ،۱۱۳ باب صلوة المریض ) ومثله فی الهدایة علی صدرفتح القدیر ج ۱ / ص ۴۵۷ باب صلوة الریض ـ فتاوی حقانیة ج ۳ /ص ۳۳۴ ــ


Read More...

حضرت ثابت بن قیس الا...

15 اکتوبر 2014

هغه نیکبخت صحابي چې له شهادت وروسته یې وصیت وکړ اوحضرت ابوبکریې وصیت نافذکړ
حضرت ثابت بن قیس بن شماس مشهورصحابي دی ، چې دخزرج له قبېلي سره  تړاولري ، نوموړی دخپلي زماني مشهورخطیب ؤ ، اورسول الله صلی الله علیه وسلم  دوحی لیکلو چاري هم ورته سپارلي وي ،په جامع ترمذي کې په صحیح سند سره  روایت شوی چې  دحضرت ثابت رضی الله تعالی عنه په اړه رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل :  نعم الرجل ثابت بن قیس بن شماس یعني ثابت بن قیس بن شماس  ډیرښه سړی دی
حضرت عطاء خراساني  وایې :زه په مدینه منوره کې دیوداسي چاپه تلاش کې شوم چې دحضرت ثابت بن قیس  حالات راته واوروي  ، خلکو ماته دهغه دزوی ادرس راکړ ، زه هغه ته ورغلم او ورځني مي  دحضرت ثابت بن قیس رضی الله عنه  په اړه معلومات ترلاسه کړل هغوی راته وویل چې : ماله خپل پلار څخه دا واقعه اوریدلي چې کله په رسول الله صلی الله علیه  وسلم  دغه آیت نازل شو چې – ان  الله لایحب کل مختال فخور -  ژباړه : بېشکه الله تعالی هغه څوک نه خوښوي چې غټه یې وایې اوزیات فخر کوي
نوحضرت ثابت  رضی الله عنه ته  غټ تشویش ورپیداشو ، هغه په کورکې په یوه کونج کې کېښناست  اوژړل به یې ،رسول الله صلی الله علیه وسلم چې له دې واقعې خبرشو نو یې هغه راغوښت  اولامل یې ترې وپوښتل ، نو حضرت ثابت  وویل : ای دالله رسوله ! زماخو له خپل حسن اوښایت سره هم مینه ده او هم دخپل قوم سرداریم (زه ویریږم چې  دمذکوره آیت په حکم کې شامل نه شم ) رسول الله صلی الله علیه وسلم  ددي خبري په اوریدلوسره  وفرمایل : انک لست منهم ، بل تعیش بخیر،  وتموت بخیر،  و یدخلک الله الجنة ژباړه : ته له هغوی څخه نه یې ، ته به په خیرسره ژوندتېرکړي ، اومرګ به دي هم په خیر سروي او الله تعالی به دي جنت ته داخل کړي .
بعینه همدغه واقعه  هغه مهال هم رامنځ ته شوه چې کله  دا  آیت رانازل شو  - یاایهاالذین آمنوا  لاترفعوا  اصواتکم فوق صوت النبی ولا تجهرو له بالقول – ژباړه : ای مؤمنانو ! خپل غږونه  دنبي علیه السلام تر غږ مه لوړوئ اومه هغه ته په زوره چغي وهئ ، په دې مهال هم حضرت ثابت بن قیس ته لویه پریشاني ورپېښه شوه  ،نو رسول الله صلی الله علیه وسلم هغه راوغوښت او دپریشاني لامل یې ترې وپوښتل ، نوهغه په جواب کې ورته وویل : زما اواز ډیراوچت دی  زه بیریږم چې کله ستاسو ترمبارک غږ زما غږ هسک نه شي  چې له امله به یې زماټول اعمال ناکاره شي ، ددې خبري په اوریدلو سره هم رسول الله صلی الله علیه وسلم  ورته وفرمایل : انک لست منهم ،بل تعیش حمیدا  وشهیدا ویدخلک الله الجنة ژباړه : ته  له دې ډلي څخه نه یې ، بلکه ته به ښه ژوند تېرکړي اوشهیدبه کړی شي او الله تعالی به دي جنت ته داخل کړي

درسول الله  صلی الله علیه وسلم  له  وصال وروسته کله چې دحضرت ابوبکر صدیق رضی الله تعالی عنه  دخلافت په مهال  دمسیلمه کذاب فتنه راپورته شوه  او دمسلمانانو یولښکر دیمامه  سیمي ته  له هغوی سره  دمقابلي لپاره  روان شو نو حضرت ثابت بن قیس رضی الله تعالی عنه هم ورسره ملګری ؤ دجګړې په پیل کې ددښمن حملې ډیري سختي وي چې آن درې خله یې مجاهدین په شاتګ ته اړکړل ، حضرت ثابت بن قیس اودهغه ملګري   حضرت سالم چې دجګړې نقشه ولیدله  نو یې وویل : موږخوبه درسول الله صلی الله علیه وسلم په زمانه کې داسي نه جنګیدو ، له دې خبري کولو وروسته دواړو په زمکه کې  ددې لپاره چې دشاتګ مخه ونیسي ژور مورچلونه جوړکړل اوترهغې پوري یې  سخته  مقابله وکړه ترڅو دواړه دشهادت لوړمقام ته  ورسیدل

دحضرت ثابت بن قیس رضی الله تعالی عنه زوی  داقصه هم بیانوي : چې  دحضرت ثابت بن قیس له شهادت وروسته  یوه سړي هغه په خوب کې ولید چې ورته یې وویل : زه چې پرون شهیدکړی شوم نو فلان سړی زماله جسد سره نږدي تېرشو هغه زماپرسینه یوه بهترینه زغره ولیدله  اوهغه یې خلاصه کړه ، اوس هغه سړی دلښکر په آخرکې په پلاني ځای باندي موقعیت لري  اودهغه مخې ته غټ آس تړلی ، هغه زماپرزغره یوه کټو اچولي  اوپه هغه سربیره یې بیا داوښ کته  ایښي ، ته خالد بن ولید ته ورشه  اوورته ووایه چې زمازغره له دغه سړي واخلي ، اوکله چې بیاتاسو درسول الله خلیفه  ( ابوبکرصدیق رضی الله عنه ) ته ورسیږئ  نو هغه ته ووایه چې زما پر ذمه دومره  قرضي پاتي دي او دومره مال مي پاتي دی  اوزما فلان اوفلان  غلام ازاد دی ،  حضرت ثابت  رضی الله عنه په خوب کې دغه سړي ته وویل : ته زماخبري هسي خوب  مه ګڼه بلکه عمل ورباندي وکړه .

هغه سړی له خوب رابیداره کیدلو وروسته سمدستي حضرت خالد بن ولید رضی الله عنه ته ځان ورساوؤ  اوهغه ته یې خپل خوب بیان کړ ، حضرت خالد رضی الله عنه  ځیني کسان دزغري دمعلوماتو اوتحقیق لپاره ولیږل  نو هغه زغره  دخوب دبیان  مطابق  پیداکړل شوه ، له هغه وروسته  خوب لیدونکی شخص حضرت ابوبکر صدیق رضی الله ته  ورسید اوهغه ته یې ټوله  قصه بیان کړه ، حضرت ابوبکر صدیق رضی الله تعالی عنه دنوموړي دوصیت  عملي کړ له حضرت ثابت بن قیس بن شماس رضی الله تعالی عنه څخه پرته موږ ته هیڅوک داسي معلوم نه  دي چې  له مرګ نه وروسته یې وصیت کړی وي  اوهغه دي چاعملي کړی وي حافظ ابن کثیر – رحمه الله -  وایې : داواقعه  امام طبراني  روایت کړي  او ددې نور ډیرشواهد هم شته  ، رضی الله عنه  وارضاه البدایة والنهایة ۶ /۳۲۵ 


Read More...

له محرم څخه پرته اوږ...

14 اکتوبر 2014

 

  دښځې دعزت اوناموس دساتنې لپاره شریعت داحکم هم ورکړی دی چي کله ښځه اوږد سفرکوي نویوازي دې نه کوي،بلکه محرم به ورسره وي،په دې ډول هغه له فتنوڅخه ژغورلې پاتې کېدلای شي،اومحرم به هم هغه چي باور پرې وي،له فاسق محرم سره  چي باورپرې نه وي  سفرکول سم نه دی،ځکه داسي محرم دنامحرم په حکم کي دی ۔          حضرت ابوسعیدخدري رضی الله تعالی عنه روایت کوي چي رسول الله صلی الله تعالی علیه وسلم ارشادوفرمایه چي هغه مېرمن چي پرالله او آخرت ایمان لري هغې ته پکاردی چي درې ورځې یاتردې زیات سفر۔۔۔۔۔۔له پلار،مېړه،زوئ یابل محرم څخه پرته ونکړي ۔         له درو ورځوڅخه مراد شرعاهغه اندازه ده چي لمونځ کمېدل(سفریانه) کول پرې روا وي،که ښځه په ښارکي دننه سفرکوي نودمحرم شتون ورسره غوره دی،مګراړین نه دی،دغه ډول که سفرتر(۴۸میله)،یاتقریبا(۷۷) کیلومېټره څخه کم وي نوبیاهم دمحرم شتون اړین نه دی،په دې شرط چي په یوازي سفرکولوکي دڅه فتنې پېښېدوخطرنه وي،اوکه دکومې فتنې دپېښېدو خطر وي،نوبیاله یوازي سفرکولوڅخه ځان ساتل پکاردی،که ښځه (۴۸میله)یاتقریبا۷۷کیلومټره څخه زیات چرته سفرکوي ،هغه که کراچۍ حیدرآبادپوري  اویاسکر اویالاهور ه پوري وي یادحج په سفرځي نوله نورو ټولوپابندیوسره سره  هغې ته داهم ضروري ده چي په دې سفرکي به له هغې سره  دهغې محرم یامېړه هرو مرو وي ۔            په یوه  بل حدیث کي حضرت ابن عباس (رضی الله تعالی عنه )روایت کوي چي رسول الله (صلی الله علیه وسلم)ارشادوفرمایه چي" پردی (نامحرم)سړی دې له ښځې سره په یوازي توب کوي نه یوځای کیږي اونه دې کومه ښځه پرته له محرمه سفرکوي،یوسړي دا واورېدل  ولاړشو او عرض يې وکړ: اې دالله رسوله (صلی الله علیه وسلم)! زمانوم دفلانۍ فلانۍ غزا(جهاد)لپاره لیکل شوی دی،حال داچي زمامېرمن حج ته وتلې ده،حضور(صلی الله علیه وسلم) ارشادوفرمایه :ځه له خپلې مېرمنې سره حج اداکړه" ۔ (بخاري)  


Read More...
12345678910

تازه لیکني

article thumbnail  خیثمه  رضی الله تعالی عنه (دنوموړي ځوی سعد> په بدر کې شهید شوی و) رسول الله (صلی الله علیه وسلم ) ته راغی او عرض یې وکړ: یار سول الله! افسوس زه له بد ر نه پاتې...
article thumbnail    په دې  کې شک نشته چې جهاد د اسلامي احکاماتو بنیاد او اساس تشکیلوي؛ په دې معني چې جهاد د مسلمانانو د برم او عظمت ضامن او په دنیا کې د سرلوړي ژوند ښه لاره ده؛ که جهاد نه...
article thumbnailلکه مخکې چې مو ورته نغوته وکړه، چې یوازې دمطلق اجتهاد او یا مقید یا شخصي اجتهاد په دوره کې نه ،بلکې داسې به ووایو چې دتقلید په وختونو کې فقهاوواو...
article thumbnailبسم الله الرحمن الرحيم. إنَّ الحمدَ لله نحمَدُه، ونستعينه، ونستغفره، ونعوذ بالله من شرور أنفسنا، ومن سيئات أعمالنا، من يهده الله فلا مضلّ له، ومن...
article thumbnailایا د"منکوحي غیرمدخول بها" له لورسره نکاح جائزده ؟ الاستفتاء   :يوه سړې له یوې ښځي سره نکاح وکړه لیکن تراوسه پوري یې دخول (کوروالی )ندی ورسره کړی ، اوس دغه...
article thumbnail  لکه څنګه چې غلول نا روادی، همداسې غدر هم نا روا دی ،او غدر دکریمه خصایلو اوښو اخلاقو سره منافي عمل دی ،چې مسلمان ته ترې اجتناب ضرور دی ،دغدر معنی دوئ په...
article thumbnailقال الله تعالی  : وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ (190)...
article thumbnailالاستفتاء : یومریض دسترګواپریشن کړی دی  ډاکتر هغه له رکوع اوسجدي کولو څخه منع کړی ده لیکن هغه دقیام  یعني ولاړي  توان لري  ،  نو آیاپه دي صورت کې دده لمونځ په ناسته...

ځانګړي لیکني

article thumbnailتکبيرات تشريق هم يوڅانګړی عبادة ده ، دذي الحجي  دمبارکې مياشتي په خاصو ورځوپوري اړه لري ،چې دوې ورځې  يې دلمړۍ عشري وروستۍ  اودرې يې ددوهمي عشري لومړنۍ ورڅې دي  ، تکبيرات تشريق په صحيحو آحاديثو ثابت او له صحابه کرامو څخه په صحيح...

بیلابیلي لیکني

article thumbnailلکه مخکې چې مو ورته نغوته وکړه، چې یوازې دمطلق اجتهاد او یا مقید یا شخصي اجتهاد په دوره کې نه ،بلکې داسې به ووایو چې دتقلید په وختونو کې فقهاوواو اهل الفقه علماوو دتل لپاره دمسئلې د استنباط لپاره...

درس الحدیث

article thumbnailعن عبدالرحمن بن جبيررضي الله عنه قال:سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم :يقول : من اغبرت قدماه في سبيل الله ،حرمه الله على النار  .  البخاري برقم :۹۰۷ ژباړه : له عبدالرحمن بن جبير(رض) نه روايت دی ،وايې...

قرباني / اضحیه

article thumbnailفَصَلِّ لِرَبِّکَ وَانْحَرْ(2)الکوثر لمونځ کوه دپاره درب خپل اوقربانی کوه! دهغه ټول خيرکثيراونعمتونوشکربايدهم دومره لوئ وی،مسلمان بايدخپل روح بدن اومال سره پوره دخپل رب په عبادت کښي مشغول...

لمونځ

article thumbnailکه يوتن په چمني (وښو)کې لمونځ اداء کوي نودهغه لپاره ضروري ده چې تندی به يې په ځمکه ياهغه ځای باندي چې دځمکي په حکم کې وي لګيږي ،او ترڅوپوري په سجده کې دځمکي یادهغه شي چې په معنی دځمکي وي ټنګوالی محسوس نه کړي لمونځ یې...

زکات

article thumbnailپوښتنه :زما يومجاهدخوریي سخت زخمي ده پلارئې هم زيات مسکين ده،زه دوایي اخلم او بیا یې  مريض ته ورکوم ،يوځل افريشن کې هم څلويښت زره روفی زما ولګيدي،ټول ټال به زمايولک روفۍلګيدلي وي نواوس پښتنه داده : چې زه دغه روفۍ په زکوة کې حساب کولی شم اوکنه ؟ جواب :که دغه...

حج

article thumbnailبسم الله الرحمن الرحیم حج اوعمره قدم په قدم   محترمولوستونکودادمحترم استاذمفتي عبدالرؤف سکهروي صاحب دیوي رسالې ژباړه ده چې ډیره مفیده اواسانه اودحجیانوصاحبانواوعمره کونکولپاره ‌ډیره ګټوره ده یادونه : په سره رنګ لیکل...

جهاد

article thumbnail    په دې  کې شک نشته چې جهاد د اسلامي احکاماتو بنیاد او اساس تشکیلوي؛ په دې معني چې جهاد د مسلمانانو د برم او عظمت ضامن او په دنیا کې د سرلوړي ژوند ښه لاره ده؛ که جهاد نه وای نو لمونځ، تلاوت، روژه  او حج به مو هم...

د میرمنو اسلام

article thumbnail    دښځې دعزت اوناموس دساتنې لپاره شریعت داحکم هم ورکړی دی چي کله ښځه اوږد سفرکوي نویوازي دې نه کوي،بلکه محرم به ورسره وي،په دې ډول هغه له فتنوڅخه ژغورلې پاتې کېدلای شي،اومحرم به هم هغه چي باور پرې وي،له...

علمي شخصیات

علامه عبدالفتاح ابوغده(رح )
شنبه, 11 اکتوبر 2014
article thumbnail   هنگامی که صفحات درخشان تاریخ اسلامی را مورد مطالعه قرار می دهیم، با شخصیات و نوابغی مواجه می شویم که با نام و آوازه شان...
http://www.isg.rhul.ac.uk/akay/teaching/... forum viagra en france http://gev.industrie.gouv.fr/CACHE/well/... avis viagra internet
  • http://www.redovie.u-psud.fr/?Nty=1&Ntt=... http://www.redovie.u-psud.fr/?Nty=1&Ntt=...
  • combien coute de viagra en france ou acheter du levitra
    cialis wo kaufen viagra en vente libre en belgique prix finasteride priligy in der schweiz comprar viagra internet cialis bijwerkingen
    prezzo originale farmacia viagra kamagra oral jelly http://www.cerphi.net/?size=204180&price... http://www.cerphi.net/?size=220454&price...
    viagra achat rapide viagra sin receta en espana http://www.museovirtual.uanl.mx/media/ar...