بسم الله الرحمن الرحیم

 ----------------------

 

درس القرآن

article thumbnailقال الله تعالي   : إِذْ جَاءُوكُمْ مِنْ فَوْقِكُمْ وَمِنْ أَسْفَلَ مِنْكُمْ وَإِذْ زَاغَتِ الْأَبْصَارُ وَبَلَغَتِ الْقُلُوبُ الْحَنَاجِرَ وَتَظُنُّونَ بِاللَّهِ الظُّنُونَا (10) هُنَالِكَ ابْتُلِيَ الْمُؤْمِنُونَ...

دارالافتاء

article thumbnailالاستفتاء : محترم مفتی صاحب ! که چېري دلګۍ مشر یامالي مسئول مسکین وي نودملګرو لپاره څومره د زکوة روپۍ قبض کولا ی شي ،همداراز که دغه تن غني یا دنصاب مالک وي نو دملګرو لپاره روپۍ قبض کولای شي اوکنه ؟ مستفتی : ملامحمدعثمان . الجواب : حامدا ومصلیا...

دیني عصري مسايل

article thumbnailپوښتنه : نن سبا  ډېري  داسي ادارې شته چې په  آن لاین  ډول دقرآن کریم  تدریس ورکوي چې  آنلاین قرآن ټیچنګ  online quran teaching ورته  ویل کیږي ، اکثره خلک چې په غربي یا اروپایي هیوادونوکې دي غواړي په خپلو اولادونو باندي دقرآن کریم زده کړه وکړي چې یوه...

سیرت

article thumbnail   د جمعې له لمانځه وروسته رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) مدينې ته تشريف يو ووړ، او له همدې ورځې نه د يثرب نوم مدينه الرسول شو، او اوس د  اختصار په توګه مدينه ورته ويل كيږي. دا يوه تاريخي او بې سارې ورځ وه، د...

دصحابه ؤسیرت

article thumbnail  يادونه : اسلام په خپل تاريخ ګڼ ستر فاتحين لري چې دهغوی دلورينو له برکته په نړۍ کې داسلام بلنه خپره شوه ، دلته په لنډ ډول دهغو سترو فاتحينو يادونه اوپېژندنه کووچې نومونه يې په لاندې ډول دي : ۱-...

د ماشومانو اسلام

article thumbnail  اروا پوهان په دې کې تقریباً ټول سره ورته نظر لري، چې پلرونه او میندې باید دخپلو اولادونو په روزنه اوتربیت کې دهر،هرماشوم فطري صلاحیتونو ته ښه دقیقه پاملرنه اوتوجه وساتي،ځکه هغوی چې داولادونو دپالنې په لړکې کوم مسئولیتونه...

اسلام او ساينس

article thumbnailالحمد لله رب العالمين والصلاة والسلام على من كان القرآنُ خلُقه وعلى آله وصحبه وسلم، وبعد: د مؤمن لپاره تر ټولو غوره او خوښونکې شېبې هغه دي چې داسې یوه معجزه وګوري چې د سید البشر رسول اکرم صلی الله علیه...

د زده کړي په بهير کې...

21 اپریل 2015

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ امتحان ، ازموینه اوارزونه په حقیقت کې هغه څه دي چه د انسان د ژوند سره یو ځای پیلېږي او د انسان د ژوند کړه وړه تر کتنې لاندې نیسي الله جل جلاله فرمایي : ( الذی خلق الموت والحیوة لیبلوکم أیکم أحسن عملا) یعني الله جل جلا له هغه ذات دی چې مرګ او ژوند یې پیدا کړى دی ددې لپاره چې تاسو و ازمایې چې کوم یو ستاسو نیکو کاره دی. دا ددې لپاره چې انسان خپل ژوند او د ژوند چارې پر هغو معیارونو او اصولو تنظیم کړي چې دده کامیابي او بریالېتوب پکې نغښتی وي چې همدا بری دده د ژوند په زړه پورې نتېجه ده چې له دغه امتحان څخه یې ترلاسه کوي نو ځکه هر څوک کوښښ کوي تر څو ښه نتیجه تر لاسه کړي او بریالی راووزي داخو دامتحان یو عمومي حقیقت دی اوس راځو دانساني ژوند یوځانګړي اړخ ته چې هغه د تعلیم ، پوهې او زده کړې لړۍ ده. د انسان په تعليمي ژوندانه کې امتحان خورا اهم او اړين کار دى ، په تعليمي کال کې څو ځله امتحان اخيستل د شاګردانو د استعدادونو د ودې او د علمي سويې د لوړوالي سبب ګرځي او د روښانه او خوشحاله مستقبل لپاره يو ښه زيرى ثابتېږي . دغه حقيقت ته په پاملرنې د افغانستان اسلامي امارت د تعليم او تربيې او عالي تحصيلاتو کميسيون د هيواد په ديني مدارسو کې د واحد تعليمي نصاب ، ځانګړې علمي تګلارې او غښتلي نظم د رواستلو ترڅنګ په مدارسو کې د يوځايي او هم مهاله امتحاناتو او ازموينو لړۍ هم جاري کړله ، دا لړۍ د درې کالو را پديخوا شروع ده ، چې ټول مدارس پکې په خورا نظم ، پوره اخلاص او لوړ احساس سره برخه اخلي ، د نمونې په ډول به ووايو چې سږ کال يعنې (١٤٣٦هـ ق ) کال درې مياشتنى ( سه ماهي ) امتحان چې په ټولو مدارسو کې په يو مهال او يوه ورځ يعنې د محرم الحرام د مياشتې په (٢٢) نېټه پيل شو پوره شپږ ورځې پرله پسې يې دوام وکړ او په (٢٧) د محرم الحرام پاى ته ورسيد په دې کې جمعاً څلورسوه او يو اويا ( ٤٧١ ) بابه مدراسو ، دوه زره ، پنځه سوه او درې څلويښت ( ٢٥٤٣ ) تنو استاذانو ، نهه څلويښت زره ، نهه سوه او درې نوي ( ٤٩٩٩٣ ) تنو طالبانو ، يو زر او نوي ( ١٠٩٠ ) تنو نګرانانو علماؤ ، د پنځوس ( ٥٠ ) تنو د تعليم او تربيې او عالي تحصيلاتو د کميسيون د هيئتانو ( نظارت کوونکو ) تر نظارت لاندې په خورا عالي نظم سره برخه واخيستله ، چې دا د افغاني مدارسو په وحدت او نظم کې بې سابقې مهم باب شمېرل کېږي او دافغاني مدارسو په تاريخ کې يوه بې مثاله لاسته راړونه ده . ددې لنډ او مختصر جريان نه پس به اوس د تعليم او زده کړې په برخه کې دامتحان اوازموینې په مختلفو اړ خونو یو لنډ نظر واچوو تر څو دا روښانه شي چې د زده کړې پر مهال امتحان څومره اهمیت لري ، د امتحان اصول او مقررات څه دي او په امتحان کې دبریالیتوب عوامل او اسباب څه دي تر څو وکولای شو له دې لارې ددې امتحان پر حقیقت پوه شو او مطلوبه نتیجه تر لاسه کړو په دې برخه کې غواړو لاندې څو حقایق او پوښتنې مطرح کړو! v             د امتحان عمومي ګټې. v             له امتحان څخه ویره او اسباب یې. v             د ویر ې نښې. v             د ویرې د رفع کولو لارې چارې او په هغو کې دکورنۍ ، استاذ اوشاګرد رول. v             پوره او اغیز ناکه مطالعه . v             له امتحاناتو څخه مخکې هدایات. v             دامتحان پر وخت لارښوونې. لومړی دامتحان ګټې : مونږ مخکې وویل چې امتحان خو په ټول انساني ژوند کې یوبنسټیز رول لري خو په ځانګړي ډول دزده کړې په مهال خورا اهمیت لري په هر صورت دامتحان ځېنو ګټوته چې د انسان په ټول ژوند اثر اچوي په لاندې توګه اشاره کوو: ۱:همت وېښوي او لوړوي یې او دذهن تیز والی راولي. ۲:انسان له لهواولعب او بیځایه بو ختیا څخه لیرې کوي . ۳:ژوند په منظم ډول عیاروي او دبې نظمیو مخه نېسي. ۴:دسستی ، خوب او غفلت مخنیوی کوي. ۵:هرچاته دا باور ور کوي چې هر کوښښ کوونکي لره برخه او هر کوښښ لره ثمره شته . ۶:هر چاته دا ورښيي چې هدف او موخي ته رسیدل په بی ځایه خوبونو او خیالاتو سره نه کیږي بلکه په لوړ و همتونو اوصفا ذهنونو سره کیږي . ۷:پخپل شغل (زده کړه او درسونو) کې زیار باسي . امام یحیی بن ابی کثیر رحمه الله فرمایی (لایستطاع العلم براحة الجسم) علم په راحت دبدن نه ترلاسه کیږي اوله پوهانو څخه یو فاضل وایي ! که چیرې زمونږ د اولادونو همتونه او ارادې دومره لوړې وای لکه د امتحانونو په وخت کې نودغه امت به زیات شمیر لوی لوی علماء ټولنې ته وړاندې کړي ؤ. مطلب داچې دامتحان فکر دانسان په ټول ژوند کې ډیر مثبت تحول او بدلون راولي په ځانګړي ډول دتعلیم اوزده کړې په ژوند کې چې کوم زده کونکی دیوه نیکمرغه او بریالي راتلونکي په فکر کې وي وخت نه ضائع کوي او دخپل زیار اوزحمت څخه د یوه لوړ هدف دتر لاسه کولو په اراده خوند اخلي ،همت او حوصله یې لوړېږي چې بالاخره خپل علمي او روښانه هدف ته یې د رسیدو چانس او امکان زیاتېږي آن تردې چې پخپل بري باندې دټینګ باور ترحده رسیږي . دوهم له امتحان څخه وېره او دوېرې لاملونه : ځيني طالبعلمان او زده كونكي له امتحان څخه ويره احساسوي چې كله دامتحان وخت رانږدې كيږي نو يوډول اضطراب اوتشويش يې لمن نيسي له ټولو كارونو آن تر دې چې له مطالعې هم خوا توری شي او له هره كاره يې زړه پورته شي البته داسې حالات په زده كونكو اوطالبانو كې دكميت اوكيفيت په لحاظ توپير لري خو په هر صورت موږ دلته ددغي وېرې او تشويش ځينو اسبابو او لاملونو ته اشاره كوو : ۱-له زده كوونكو او شاګردانو څخه د ځينوكورنيو، مشرانو ، دوستانو ، اوملګرو ډير لوړ انتظار او د امتيازاتو وعدې چې كه چېرې مطلوبې نمرې تر لاسه نه كړي نو امتيازات به وبايلي او يا به تحقير شي چي دا كار زده كونكي ته ويره پيداكوي او ذهن يې مشوش كيږي . ۲- د استاذ لخوا كله طالب تر فشار لاندې راځي كه چېرې پوره نمرې وانخلي نو به تهديد كيږي . ۳- غفلت اوبې پروايي چې كله زده كونكي په كور كې ددرس لوستلو اومطالعې لپاره منظم پروګرام ونلري او دغه وخت په نورو كارونو تيروي ډير ځله دمطالعې قيمتي وخت يې ضائع شي ، دامتحان په وخت كې د ډيرو كتابونو مطالعه كول ورته ګران شي او ذهن يې دومره ظرفيت نلري تر څو په لږ وخت کې ډیر کتابونه مطالعه کړي نو يې د تشويش سبب شي . ۴-پخپل ځان باور نه درلودل چې نشم کولای په امتحان کې بریالی شم ، ډيرې نبمرې تر لاسه کړم ،نور شاګردان تر ماتکړه دي اوداسی نور...له کورنۍ او ملګرو نه تشویش چې كه چيرې نمرې وانخلي نو به كورنۍ، ملګرو , دوستانواو استاذانو ته خجالت او شرمنده وي . ۵-دامتحان لپاره په كور يا مدرسه كې يو فوق العاده حالت رامنځته كول چې ګویا امتحان راغی ، دامتحان شپې او روځې دي امتحان ډیر سخت دی او داسی نور ... چې داهم دتشويش سبب ګرزي نو حالت بايد بالكل طبيعي وي . دريم دوېري نښې او علامې : كيداي شي ځيني شاګردان اوطالبان په دې پوه نه وي چي له ده سره ويره شته خو دويرې ځينې څرګندې نښې او علامې په لاندې ډول دي : §دسر درد اود سر ګرزېدل . §دبدن ګرموالی . §ساه بندي . §د بدن او لاسونو خوله كېدل . §د زړه ټكان . §د بدن او آواز لړزيدل او داسې نور . څلورم دويرې ليرې كيدل او دبرياليتوب باور پيداكول : ددي لپاره چې دزده كوونكو او شاګردانو څخه وېره ليرې شي او په امتحان كې يې دبريالېتوب او موفقيت امکان او باور زيات شي نو هيله ده لاندنی لارښوونې په پام كې ونيول شي البته په دغه كار كې په زده كونكي سربيره استاذ,دكورنۍغړي اودامتحان چاپيريال ټول اغيز لري چي هريو بايد پخپل ځاي په دې كاركې مرسته وکړي ترڅو زده كونكو اوشاګردانو ته ديوه ښه چاپيريال په رامينځته كيدو هغه ته پوره ډاډ پيدا شي چې پخپل موفقيت او برياليتوب مطمئن او يوروښانه علمي راتلونكې ولري البته دغه موضوع موږ په لاندې څو برخو كې تشريح كوو : الف : پوره او اغيز ناکه مطالعه کول :                          البته د مطالعې پر وخت او دمطالعې څخه د پوره ګټې اخیستلو لپاره لاندې ټکي په نظر کې                          وساتل شي: ١- دمطالعې پر وخت دالله جل جلاله یادول . ٢- پر اوداسه باندې مطالعه کول ، پر پاک ځای او پاک ماحول کې مطالعه کول . ٣- لږ تر لږه په ورځ کې ۴-۵ساعته پورې مطالعه باید وشي خو په داسې ډول چې تفریح او د ذهن تازګي پکې وي یا که ممکنه وي د کوم شي سره چې علاقه لري ویې خوري . ٤- د مطالعې پر وخت څومره چې ممکنه وي باید خاموشي موجوده وي او دماغ مطالعې ته فارغ وي ځکه چې په شور ما شور کې کوم څه چې مطالعه شوي وي بیرته له ذهن څخه وځي . ٥- د مطالعې پر وخت کوشش وشي چې رڼا ورته مخامخ نه وي تر څو سترګو ته تاوان ونه رسیږي او دلیکلو پر وخت هم دقلم یا لاس سیوری پر کاغذ مزا حمت جوړ نکړي . ٦- دمطالعې پر وخت به دیوه استاد په حیث ځان بولي او د ځان نه به سوالونه مطرح کوي . ٧- هر کتاب یا مضمون چې مطالعه کوي په هغه کې به دلچسپي موجوده وي ځکه که دلچسپي نه وي ذهن ستړی کیږي ، نو که چېرې طبیعي دلچسپي او شوق ورسره نه وي لومړی کوشش وکړي چې په هره ذریعه چې وي په خپل ذهن یو څه فشار راوړي تر څو یې شوق ورسره پیدا شي کله چې لږ پر مخ ولاړ شي نو بیا په خپله علاقه ورسره پیدا کیږي ب : له امتحان څخه مخكې هدايات : •             په الله توكل كول اويوازې له هغه جل جلاله څخه مرسته غوښتل . •             له امتحان څخه نفرت اوكركه نه كول او دیوه نوي هدف په سترګه ورته کتل . •             مصروف كونكي شيان لكه ټيلفون,كمپيوټر ,اوداسي نور له ځانه ليرې كول . •             دتيرو امتحانونو سوالونه تر ذهن تيرول . •             پخوانۍ تيروتنې جبرانول . •             دامتحاناتو مهال ويش اوپروګرام خپل مخ ته ايښودل . •             ټول ضروري مواد لكه :كتاب ، قلم ، كاغذ ، خط كش ، پنسل پاک اونور اړوند شيان چمتو كول . •             او دمطالعې او درس لپاره منظم مهال ويش برابرول چې هم مطالعه وكړي او هم تفريح ، آرام او سپورت پكې ځای ولري او ديوه كار وخت په بل ضائع نكړي . ج : دامتحان دورځو لارښوونې : •             په ټاكلي وخت كې دامتحان هال ته حاضريدل . •             دامتحان هداياتو ته پوره متوجه كېدل او په هغو پشپړځان پوهول . •             دامتحان ځای ته ټول ضروري شيان له ځانه سره وړل . •             خپل ذهن هرډول ځوابونو ته اماده كول . •             لومړی سوالونه پوره مطالعه كول اوځان پري پوهول . •             دامتحان په هال كې بل چاته نه كتل تر څو ذهن مشوَش نشي . •             وخت نه ضائع كول اوپه ځوابونو ليكلو پيل كول . •             اول اسانه او ساده سوالونه حل كول بيا متوسط سوالونه وروسته مشکل سوالونه حل کول ترڅو یې جرأت پكې زيات شي . •             د ځوابي پارچې په تسليمولو كې تلوار نه كول او په اطمنان سره سوالونه حل كول . •             خپل ذهن له هر ډول تشويشونو څخه خالي كول . د   : د شاګرد ځانګړی نقش : ۱- شاګرد بايد ديو ه کره مهال ويش له مخې مطالعه وكړي او ټول سبق شپې ته ونه ځنډوي . ۲- دامتحان په شپو كې خوب او آرام وكړي په ټاكلي وخت تفريح وكړي دامكان ترحده يې خوراك هم منظم او پخپل وخت وي . ۳-حركت او خوځښت ولري ټول وخت په يوه خونه كې ايسار پاتې نه شي که ممکنه وي په زړه پورې زرغونه چمنونه اوګلان ،کښتونه وګوري . ۴-پخپل ځان باور پيداكړي او فكر وكړي چي زه دالله تعالى په مرسته مطالعه كولای شم اوهر مشكل سوال حل كولای او بريالېتوب ته لاره پيداكولای شم یوازې کوښښ ته ضرورت دی . ۵- د امكان ترحده جسمي توازن وساتي دګرمۍ او يخنۍ په مقابل كې امادګي ولري لوږه اوتنده دفع كړي اونور فزيكي مشكلات بايد حل كړي .        هـ : د استاذ نقش : •             استاذ بايد د درس په دوران كې مضامين په ځانګړي توګه ستونزمن مضامين پوره اوسم تشريح كړي او د زده كوونكو له خوا يې دزدكړې ډاډ تر لاسه كړي . •             درسي مېتود اوطريقه يې برابره وي او په آسانه طريقه شاګردان وپوهوي . •             دامتحان په ورځو كې شاګردانوته جرأت وركړي اوحوصله يې لوړه كړي . •             په امتحان كې سوالونه پوره تشريح كړي او شاګردان پرې وپوهوي . و : دكورنی ، دوستانو او ملګرو نقش :                                        ۱- شاګردته روحيه وركړي اوحوصله يې ور لوړه كړي . ۲- ډير لوړ انتظار اولوی امتياز ترې ونه غواړي . ۳- بيځايه پیغورونه ورنكړي . ۴- په نورو كارونويي مصروف نه كړي .                                      ۵- دضرورت وړ مواد ورته برابر كړي . ز : دامتحان دهال شرائط : •             - دامتحان هال (صحنه) څومره چې ممکنه وي بايد وسيع او پراخه وي . •             - دانساني ضرورتونو، داوداسه اوبواونورو ضروري حاجتونواړتياوې يې پوره وي . •             -موسمي حالت یې برابر يعنې دګرمۍ اويخنۍ ستونزې پكې نه وي . •             - فضا پوره ارامه اوله شورماشور څخه بيغمه وي . په پای كې ټولو امتحان وركونكو ته له لوی الله (جل جلاله ) څخه برياليتوب غواړو! والله ولی ‍ ذلک وهو القادرعلیه د افغانستان اسلامي امارت د تعليم او تربيې او عالي تحصيلاتو کميسيون


Read More...

دديني علومو څخه فار...

20 اپریل 2015

پوښتنه : له دورة الحدیث څخه په فراغت زموږ دفارغو علماؤ دوې لارې مخ ته وي يو دامامت اوبله ددرس اوتدریس ،زماداپوښتنه دتدریس په اړه ده ،ولي زموږډیر فارغ شوي علماء دښه درس جوګه نه وي ؟ جواب : له نږدي دري لسېزو راهېسي زموږ طالبان داسلام اووطن ددښمنانو سره په سخته مبارزه بوخت دي ، نوطبعا به دهغوئ دتعلیم زمانه له ستونزو ډکه وي ،تاسوګورئ ،هغوئ دخپل تعلیمي کال ډيره برخه په جهاداوسنګرکې تېروي ، اوکله چې دمدرسې لوري ته مخه کوي نو هم له ډيرو مشکلاتو سره مخ وي ، دنصاب نه شتون ، دښودرسونو لپاره دمدرسينو نه وجود ، اودښو مدرسينو په وجود کې دځای يا دکتابونو کمښت اونیستي   اوداسې نور عوامل دي چې زموږ دطالبانو دتعلیم سلسله په هماغه کامله توګه سرته نه رسیږي ، چې طبعا استعدادونه   خام پاته کېږي   ، اوتعلیم نیمګړی ،خوبیاهم الحمدلله داافغانان دي چې په دومره سختوستونزوکې ددرس اوتدریس سلسله ځيني پاته شوي نه ده ، بلکه دغه ځوانان فارغان يې هم په ښه طریقه سره په مخ بیایې ،کنه وي نورقومونه دغه ډول نه دي . پوښتنه : تاسو وويل : چې موږ دطالبانو يوه ستونزه دنصاب نه شتون دی ، نو دنصاب په نشتون کې دتعلیم سلسله څرنګه په مخ ځې ؟ جواب : زمامطلب داوو :چې موږ له ډيره وخته دديني تعليم په برخه کې يو مکمل اومرتب نصاب نه لرو ، هرطالب مو دخپلي خوښې اوانتخاب له مخي دکال په پيل کې کتابونه  شروع کوي  اوبيايې چې په کوم ځآی خوښ شې پای ته رسوي  ، په همدغه طریقه سره یې دتعلیم زمانه پای ته ریسیږي،چې داطریقه دښومدرسينو اومستعدوعلماؤ په رامينځ ته کولو کې موثر نه واقع کېږي ، البته اوس چې اسلامي امارت دغې ستونزي ته جدي توجه کړي ، اودتعلیم تربیې له لارې يې دديني تعلیم ټولومرحلو ته يونصاب ترتیب کړی دی چې خورا مفیداوګټور نصاب دی ،زماهیله ده چې زموږ په ديني مدارسو کې به دتعلیم نظام په همدغه نصاب جوړ شې ، چې ان شاء الله تعالی ښه نتېجه به ورکړي . لکه موږ همدغه مثبتي پایلي دنورو هیوادونودنصاب په تنظیم کې مشاهده کولای شو   . پوښتنه : دمدرس عالم لپاره دتدریس په مهال ښې لارې کومي دي ؟ که په دي اړه زموږ دهیوادفارغانو ته ښې مشوري ورکړئ کيدی شې چې ښه استفاده ځینی وکړي ، جواب : رښتیا هم چې زموږ ددرس طریقه ډيره کمزوري وي ، خوکه موږ دغه لاندي مشوري په نظرکې ونیسو نوکیدی شې چې درس اوتدریس موښه اوپايلې يې مثبتي شي . لمړی : څرنګه چې دديني علومو زده کړه دمسلمانانو لپاره ضروري ده اوله بل پلوه دایو مهم عبادت هم دی نو ترټولو وړاندي بايدطالب اومدرس دخپل نيت سمون اواصلاح وکړي ؛ ځکه چې دديني امورو اساس نیت دی ،نوباید ترټولو لمړی ددغه نيت سمون ته متوجه شوو. دوهم زموږ دتدریس مدرس باید اخلاص في العمل ولري ، اخلاص في العمل که څه هم دهرمسلمان په هرنيک عمل کې ضروري دی ، لکه په حديث شريف کې چې راځې : ان الله تعالی لايقبل من العمل الاماکان خالصا.... خو دمدرس اواستاد لپاره ډيراهم دی . اودمدرس لپاره اخلاص في العمل څوموارد لري . : په مطالعه کې چې دمدرس لمړی عمل دی اخلاص ضروري دی اوپه مطالعه کې دمدرس اخلاص دادی : چې بايد طالبانو يازده کونکو ته تردرس ورکولو وړاندي مطالعه وکړي ، اوپه مطالعه کې اخلاص دادی : چې مطالعه یي بايد په درو مرحلوبناء وي . لمړی دځان لپاره مطالعه کول ، چې خپله يې په عبارت باندي علم راشی . دوهم : داچې له دغه مطالعي څخه حاصل اخذ کړي . اودریم : ددې لپاره په مطالعه وروګرزي چې طالب ته کوم مواد نافع دي . اوهغوئ ته بايد ددرس په دوران کې څرنګه تقریروشی . دمدرس دوهم اخلاص في العمل دمدرسي یاطالبانو په وړاندی حضوردی . نو په دغه عمل کې دمدرس اخلاص دادی چې په درسونو کې   په خپل وخت کې حضور ضروري وګڼي . اوله شرعي عذر پرته غيرحاضري نه کوي . ځکه دمدرس په غيرحاضري سره په طالبانو کې دعلم ذوق مړاوی کیږي ، همداراز دمدرس درسونه بي برکته شي ، چې ذائقه يې ختميږي ، اوخبره ترشکايتونو اوغيبتونو پوري رسيږي ،چې دانو داستاد اوشاګردپه مينځ کې ترټولو بدحالت رامينځ ته کيدل دي . په احاديثو کې هم راځې : عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ: .,....قَالَ: «يَا أَيُّهَا النَّاسُ عَلَيْكُمْ مِنَ الْأَعْمَالِ مَا تُطِيقُونَ، الي قوله ........ وَإِنَّ أَحَبَّ الْأَعْمَالِ إِلَى اللهِ مَا دُووِمَ عَلَيْهِ، وَإِنْ قَل ... ژباړه : ای خلقو ! تاسو هغومره اعمال کوئ چې پري غښتلي یاست ،.... او ترټولو ښه اعمال هغه دي چې تل وي  ... دمدرس بل عمل مخاطبه ده ، مدرس بايد په مخاطبه کې هم پوره اخلاص وکړي ،اودغه اخلاص يې په دوه څيزونو سره راځې : لمړی داچې       مخاطبة علی قدرعقولهم وي [ یعني دطالبانو دفهم وړ وي ] ، لکه له حضرت علي رض چې روايت دی : حدثوا الناس علی قدر عقولهم .... اودوهم داچې درس بايد دطالب دزده کړي په اندازه وي . نه زيات اونه ډيرکم . د مدرس ددرس په دوران کې مشق اواجراء يو ورځنی عادت جوړول ضروري ده ؛ ځکه چې په مشق اواجراء کې دطالب لپاره څومره ګټي دي ښايې چې په تکرار، مطالعه اودرس کې نه وي . دریم : مدرس باید شفیق اومهربانه وي  اودغه شفقت بيا ډيراړخونه لري : مثلا :په طالب العلم باندي ترحم ، له شاګرد سره نرمي ، له شاګرد سره دزوی ياکشرورو په څېر چلند . استاد شرعا مکلف دی چې کشرانو باندي ترحم وکړي ، کمايقول الرب عزوجل في حق المؤمنين   : اشداء علی الکفار رحماء بينهم ،يعني چې رښتوني مؤمنان هغه دي چې په کافرانو سخت اوپه خپل مينځ کې يوپه بل سخت مهربانه وي ، ويقول الرسول صلی الله علیه وسلم : من لم یرحم صغيرنا ولم يوقرکبيرنا فلیس منا .... يعني څوک چې زموږ په ماشومانو ترحم نه کوي اودلویانو قدرمونه کوي هغه له موږ څخه نه دي الحديث استاد اوشاګرد په خپل مېنځ کې لوړ معنوي قرابت اوتعلق لري نوطبعابه ترحم په کې لازیات وي ، دشفقت يوبل اړخ له طالب العلم سره نرمي کول دي . الله تعالی محمد رسول الله صلی الله علیه وسلم ته چې دټول امت ستر استاذ دی داسې خطاب کوي : لوکنت فظاغلیظ القلب لاانفضوا من حولک . الاية ژباړه :که ته سخت زړی وای نودوئ به دي په چاپېره نه وای راټول شوي . له سخت زړي مدرس سره طالبان په درس کې ډيرتنګيږي ، اواستفاده نشی ځيني کولای . اونه يې طالب درس ته زړه ښه کوي .حضرت ابوسعيد الخدري ( رض ) ويلي : چې موږ ته رسول الله صلی الله علیه وسلم په شاګردانو باندی دشفقت اونرمي توصيه کوله . دشفقت يوبل اړخ له طالبانو سره محبت دی . له امام ابويوسف رح څخه نقل شوي چې داستاد طريقه بايد له شاګرد سره داسې وي چې که يې یونابلده کس وويني نوداسې ګمان ورباندي کوي چې دايې زوی دی . څلورم : مدرس به مربي وي اودشاګردانو تربيې ته به ځانګړي پاملرنه کوي . دمدرس وظيفه به يواځې دکتابونو ورزده کړه اوتعليم نه وي بلکه دتدریس يوه مهمه برخه به تربيه هم وي ، خوداچې تربیه کوم اړخونه لري نوپه لاندي ډول به يې تشريح وکړو : عقيدوي تربيه اخلاقي تربیه دشرعي اعمالودصحيح کړني تربيه عقیده په اسلام کې لمړی اواساسې ټکی دی . عقيده دمسلمان له لمړنیو امورو څخه ده ، اوترهغه پوري دمسلمان حيثيت څوک نشي خپلولای څوچې يې عقيده نه وي تصحيح شوي ، يايې دخپلي عقيدي په اړه معلومات نه وي ترلاسه کړي ، لنډه داچې مدرس مکلف دی چې دعام تعليم ترڅنګ طالب اومتعلم ته داسلام دغه اساسي بنسټ وروښيې . اخلاقي تربيه داده : چې طالب ته بايددرسول الله صلی الله علیه داخلاق حسنه ؤ څخه وضاحت ورکړي ، اخلاق حسنه هغه مسنون اعمال دي چې هرانسان يې په خپلولو سره دحيثيت ،شرافت ، اوکرامت څښتن جوړيږي ،اوپه نه مراعت سره يې انسان دټيټو اوذليلو صفات مالک جوړیږي . په مسنونو اعمالو کې بايد له اوداسه ماتولو څخه نیولي بيا داستاد په وړاندي دناستې اوکلام پوري دټولو ضروري اومسنونو اعمالو تربيه ورکړه شي . مثلا طالب ته بايد وروښودل شې ، چې قبلي ته دقضاء حاجت په وخت کې مخ ،ياشا ګرزل مکروه تحريمي دي ، همداراز له قضاء حاجت وروسته په اوبو سره استنجاء وهل ، دشونتيا تروخته اودس کول ، په ښې لاس خوراک څښاک کول ، دارميږۍ په مهال په خوله لاس نيول ،له بي ځایه خندلو ، ټوقو اوښکنځلو څخه دځان ژغورني ، اوداسې نور .. هريو په ښه استناد سره بيان شې . څوددوئ په ذهن کې ښه ځای ونیسې . پنځم :په علم عمل . دمدرس اوهرعالم لپاره ضروري ده چې ددين کوم علم يې حاصل کړی وي اوس بايد هغه ته دعمل جامه ورواغوندي،اودده هرڅه بايد ددین دکړنلاري سره سم وي ، داستاد اخلاق اوښه عمل دشاګردانو لپاره يو عملي مشق وي ، که داستادناسته ،ولاړه ،خوراک ،څښاک اونور .... دعلم په مقتضی سره وي نوشاګرد به دعلم اثار په سترګو وويني ،هغه به له دغه ځایه له خپل دين سره اشنا کېږي ، هغه به داسلام محاسن په مشاهده وګوري ،اودا دمتعلم په اصلاح ، تعليم ، اوفکري جوړونه کې ترټولوموثر اقدام وي ، موږ په ټولنو کې وينو چې شاګرد داستاد څخه رنګ اخلي ، که استاد ښه مربي اودمسنونو اعمالوڅښتن وي نوطبعا طالب اوشاګرد هماغه طريقه خپله وی ، اوکه بالعکس وي نوتيجه يې هم بالعکس وي . بلکه دمتعلم په وړاندي داسې اعمال اختيارول چې هغه دعلم سره ټکر وي ترهرڅه يې دمتعلم په ذهن خراب اوناولی اثر وي ،اوډيروخت خو همدغه لامل وي چې ددين اودتعليم څخه دمتعلم دتبعيدسبب شې . که زموږ مدرس په علم عمل نه وکړي ، نودا په شخصي ډول دهغه لوی خسران هم دی ، يوڅوک چې څوارلس کاله ديوه هدف په تلاش کې تېرکړي ، اوکله چې منزل ته ورسېږي ، نوعمدا له خپل هدف څخه ځان محروم کړي ، رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمايې : اللهم اني اعوذبک من علم لاينفع ...... ای الله ! په تاباندي له داسې علم څخه پناه غواړم ،چې نفع يې چاته نه رسېږي . پوښتنه : سره له دي چې زموږ دهیوادخلګ ډیردين دوسته خلګ دي ،په هره ناحیه اوکلي کې مساجد اباد دي ولي بياهم خلګ له ډير و ديني ضروري معلوماتو څخه ناخبره پاته وي او زموږ فارغ علماء په دي لاره کې کوم اقدام کولای شې ؟ جواب : هو ! داواقعیت دی ، چې زموږ ډيری خلګ ددين له ډيرو مهمواحکامواو مسائلو څخه خبرنه وي ، نوددې يولامل خودادی : چې خپله په خلقوکې ددين دمسائلودپوښتلو فکر نشته اوله دين سره یې علاقه کمزوري ده ، اودوهم داچې زموږ امامانو هم خپل مسئولیت په صحیح توګه سره سرته نه دی رسولی . تاسوګورئ ! هر ديني واقعي عالم په خپل قوم کې ، یاپه خپله محله اومسجدکې درسول الله صلی الله علیه وسلم خلیفه اونائب ګڼل کيږي ،اودرسول الله صلی الله علیه وسلم وظیفه رب العزة په قرآن کریم کې څوځایه داسې بیانوي : ویزکیهم ویعلمهم الکتاب والحکمة ............ یعني دخلقو دعقائدو اواعمالوتزکیه به کوي ، دقرآن کریم ترجمه اواحکام به خلقوته بیانوي ، داحادیثو اوفقه مسائل به خلقوته ښېې ، که څه هم هغه خلق له وړاندي په دي نه پوهيده ، متاسفانه چې زموږ دزیاترو علماؤ له امامت څخه هدف يواځې داقتصادي مشکل حل وي ، اوډیرزیار په دې کې باسو چې خلق خوشحاله وساتو اوزموږ دغه وظیفه برقراره وي ،دخلقورضا دالله تعالی په نافرماني کې لټوو ، نوکه زموږ فارغ علماء دي خبري ته په ځانګړي ډول توجه وکړي ، چې له کور څخه نيولي بیا دمحلي ،کلي ، اوباهر خلقو ته دموقع په موندلو سره ددين ضروري اواساسې معلومات اومساېل بیانوي نو ډيرپه هوسایې سره دغه مشکل حل کیږي ، اوبالخصوص بیادمساجدوا مامان چې په کلي کې دقرآن کریم دترجمي ، دحدیثو اوفقهی دمساېلو درسونه ورځنی شغل وګرزوی ،البته په داسې طریقه چې دخلقو په مينځ کې دفتني اوتصادم دراپورته کولو ذریعه نشي . پوښتنه : زموږ ډيرفارغ علماء امامت ته زړه نه ښه کوي اوامامت يوه داسې وظیفه ګڼي چې دعلمي شرافت اوکرامت نه خالي وي ، تاسو په دي اړه څه وایاست ؟ جواب : نه ! امامة الصغری يعني په پنځه وقته لمونځونوکې په جماعت سره دخلقودلمانځه امامت کول يوه ډيره عظیمه ،شریفه وظیفه ده مګرمسئولیت هم لري   ، تاسو ګورئ ،چې ځمکی ته څومره رسولان اوانبیاء راغلي ، نوهغوئ ته الله تعالی یوه همدغه وظیفه ورسپارلي وه . ·جبرائیل ( علیه السلام )دوه ورځې ددغه امامة الصغری وظيفه درسول الله صلی الله علیه وسلم دتعلیم لپاره سرته رسولي ده . کمافي حديث امامة جبريل المشهور . ·رسول الله صلی الله علیه وسلم له بعثته بيا تررحلته له امامة کبری سره په امامة الصغری پاته شوی ،تردې چېدډيروعلماؤپهنزدلهرسولاللهصلیاللهعلیهوسلمڅخهفرضيلمونځونهبيامامتهنهديثابت . الامرةاومرتین   . · درسول الله صلی الله علیه وسلم څخه وروسته دڅلورو سره خلفاؤ په خپل نوبت کې له امامة کبری سره همدغه دامامة صغری وظیفه هم وه . ·امامة په دې امت کې تل دنيکو اوغوره خلګو وظيفه ګرزيدلي ، ·اوالله تعالی په قرآن کريم کې دعبادالرحمن   [دالله تعالی دخاصو بندګانو] صفت ګڼلی : واجعلنا للمتقين اماما : ·رسول الله صلی الله علیه وسلم ددوئ په هکله فرمايلي : اللهم ارشدالائمة . الحدیث . لمونځ ددين اساس دی اوپه جماعت سره لمونځ اداء کول ددين له شعائرو څخه ګنل کیږي ، نوپه امامت سره امام همدغه ددين اساس او شعائر قائموي . له بل پلوه څرنګه چې رسول الله صلی الله علیه وسلم له دنیا څخه رحلت وکړ ،اوهغه نه وروسته بل نبي نه راځې اوددین په رسولو کې لوی خدای ج دهغه نائبان علماء پيداکړي دي ، نواوس دهمدغه علماؤ مسئولیت دی چې څرنګه ددې دين حفاظت وکړي اوڅه ډول دغه دين ترخلقوورسوي ؟ اوله بلي خواکه امامة کبری اوس په ټوله نړۍ کې له اهل الحق څخه اخستل شوی ؛مګر الله تعالی تراوسه پوري هغوئ له امامة الصغری څخه نه دی محروم کړي ، نو دعلماؤ مسئوليت دی چې دغه دين دهمدغه امامة الصغری له لاري څخه خلقوته ورسوي ،دهغوئ دايمان تحفظ وکړي ، دهغوئ اصلاح ،تهذيب ،اوتربيه وکړي . له همدي ځایه معلوميږي چې امامة دامت داصلاح ،هدایت ،..........   اوتربيې لپاره په دين کې څومره اړين منصب دی ، لهذا هغه علماء چې لیږ ددين فکر ورسره وي هغوئ باید دامامت   وظیفه په ډیر افتخارسره وکړي ،البته امامت يوډول مسئولیتونه هم لري نومسئولیتونوته يې هم باید متوجه شي . پوښتنه : تاسو وویل : چې امامت يوه عظیمه وظیفه ده داصحيح دی اوتاسو په دي اړه ښه وضاحت ورکړ ، مګر که تاسو دامامت په ځينو مسئولیتونو هم رڼاواچوئ ښه به وي ؟ جواب : دامامت دمسئولیت خبره دوړاندينیو خبرو په ضمن کې تېره شوه ، خوپه لنډ ډول به ووایم چې : امام باید يوآځې خلقوته په پنځه وقته لمونځ ورکولوبسونه ونه کړي ،بلکه هغوئ به دخلقوديني  ، عقيدوي ،اخلاقي ،مذهبي ،سياسي ، اوعملي روزنه کوي ، خلق به دالله تعالی ددين احکامو پلي کولو اودمعاصي وو څخه داجتناب کولوته رابولي . اولکه په سنګرکې چې موزلمیان دالله تعالی ددين لپاره خپل سرونه وړاندي کوي اودخپل تن په وینو دغه مبارزه په مخ وړي نودمنبر ځوانان مو هم بايد دغه ديني مسئولیت ته همدغه سې پوره ځان وقف کړي اومنبر بايدهغه ډول سنبال کړي لکه څرنګه چې ددې امت لمړۍ طبقي سمبال کړی ؤ. پوښتنه : اوس په هیواد اودهیواد څخه باهر دهجرت په دیار کې دځينو ځوانو اوفارغو علماؤ له لوري دکمکيانو مدارس جوړيږي ، اوهغوئ تراوسه په دې لاره کې ښه بریالي دي ، تاسو ددوئ دغه کار څرنګه ارزوئ ؟ جواب : هو، دانه يواځې چې ډيرمعقول اوپه ځآی عمل دی ، بلکه دآخرت لپاره به هم ان شاء الله تعالی ددې خلقودخیرپه اعمالو کې ښه ذخېره وي،ددوئ دغه عمل دقدر وړ دی ، اوبايد زموږ هیوادوال اوپه عمومي ډول ټول مسلمان خپل اولادونه په دغه ډول ادارو کې دتعلیم لپاره داخل کړي چې عصري تعلیمات هم دديني تعلیماتو په رنګ کې زده کړي . اوترڅوپوري چې میسر وي بایدخلق په مساجدوکې دماشومانو دهغه نیمګړي تعلیم په ځای خپل کمکیان همدغه نهاري یالیلیه مدارسوته کړي ، څويې لمړنۍ اوابتدائي زده کړي سمي اوله اغلاطو پاکې وي ،البته دماشومانو سرپرستانوته باید دمدرسي داساتذه و، دهغوئ دمسلک ، مذهب اودتعلیم دطریقي په اړه له وړاندي معلومات وي . .پوښتنه : دديني تعلیم ضرورت اواړتیا په څه کې ده ؟ ډيری خلګ ديني تعلیم ديوه هیواد دپرمختګ تعلیم نه ګڼي ، تاسوپه دي اړه څه نظرلرئ ؟ جواب : زه به لمړی په لنډو ټکوکې داددرته ووایم : چې ترڅو دديني تعلیم سلسله روانه وي نودنیا به باقي وي اوکله چې داسلسله ودریږی نو نړئ به بیازوال کوي ، لکه همداخبره چې درسول الله صلی الله علیه وسلم له احادیثوڅخه څرګنده ده   ، اوبل داچې په کومه سیمه اووطن کې دالله جل جلاله   دین وي همالته به عذابونه مرفوع وي ، اوچې چېرته دغه تعلیمات پای ومومي نوهلته دعذابونو سلسله پیليږي ، قرآن کریم کې دڅومره قومونو بیلګي بیان شوي دي ،چې کله هغوئ دانبیاؤ له تګلاري اودهغوئ له تعلیماتو څخه انکار وکړ ، دهغوئ په لاره نه تلو   نو پایله یې له سخت هلاکت پرته بل څه نه وو ،ديني تعلیم سره خلق دالله تعالی دين پيژني ، دالله تعالی ددين لاره ورته معلومیږي ، دالله تعالی په دين باندي عمل کیږي ، اوچېرته چې دا څه وي نوهلته به سکون ،اطمنان ،برکات اورحمتونه وي ، نوطبعا دهیواد معنوي اوظاهري اتکاء اواساس همدغه دیني تعلیمات ګڼل کېږي ، تاسو وګورئ ! داسلامي امارت په مهال چې دغه ديني مدارس قائمي وي اوهرکلی اوښار له دغه مدارسو څخه ځنګيده هلته څه عجیبه سکون ، خوشحالي ، اوامنیت وو چې اوس يې پنځوس ملکونه هم یواځې له امنیت څخه عاجز دي ، یواځې په دنیاوي تعلیماتو سره دهیوادونو ترقي ناشوني ده ، ښآیې تاسو به غربي يااروپايې هیوادونه دتقابل په ډول يادکړئ ، خو په قرآن کریم کې الله تعالی په صراحت سره ددي خبري يادونه کوي چې الله تعالی هغوئ ته دخپل کفر اوطغیان له امله يوڅه وقت مهلت ورکوي اوبیابه يې الله تعالی تباه کوي ، نودادهغوئ دتعلیم برکت نه بلکه استدراج دی . اودځينوته بیا دنیوي ښه حالت دهغوئ داخروي بدحالت په مقابل کې ورکړل شوی دی . اودوهم دا چې : لکه څرنګه چې دين دخلقو لپاره ضروري دی همداراز دیني تعلیمات هم دومره ضروري دي ،تاسو ګورئ ! دځمکي په کره کې دخلقو پيدايښت اوبیاهغوئ ته هراړخیز او داړتیا وړ مواد پیداکول ،اوبیاهغوئ ته دبي شمیره انبیاؤ را لیږنه ، اودکتابونو نازیلیدل داجوته وي چې دلته به ژوند کول اواوسیدل په يوه ځانګړي طريقه سره وي ،چې هغه درب العزة له لوري رالیږل شوي قوانین [ شریعت ] دی او دژوند دغه موقته سلسله به دهغه مطابق روانه وي ، ديني تعلیمات له همدغه شریعت اودين سره تړلي دي ، نويواځې همدغه تعلیمات اوددغه تعلیم زده کونکي دي چې الله تعالی دپیغمبرمیراث اوورثه ګرزولي ،دوئ به ددې قوانینو حفاظت اوساتنه کوي ،داسلامي امارت دطالبانو تحریک له همدغه خلقو څخه جوړ دی اوهمدغه يې اهداف دي . اوداترلمر روښانه خبره ده . دریم : زموږ خبره په ديني تعلیم کې ده ، نوپه کوم هیواد کې چې اسلامي شریعت نافذوي ، دیني احکامات جاري وي ، نوهلته لکه دعصري علومو چې په ملکي چاروکې ضرورت وي ، همداسې په دولتي چارو کې دديني علم اړتیا وي ،تاسوګورئ ! ترڅه وخته چې په نړۍ کې اسلامي شریعت حاکم   و اوديني علوم په وده کې وو هغه مهال دينا دامن اوسلامتي يو کلی   اوکوروو ، اوڅه وقت چې له ديني تعلیم څخه خلقو دنیاوي تعلیماتو ته مخ واړول نوله هماغي ورځې دنيا په ډول ډول کړاونواو مشکلاتو کې اخته شوي ، څلورم : دا چې ديني تعليم دديني امورو لپاره ده ،لهذا له يوه عالم څخه دډآکتر کار اخستل يا له یوه عالم څخه دانجينري دکار طمعه کول یونامعقول فکر دی . پوښتنه : تاسو دغه ځوانانو علماؤ ته ددارالافتاء اوتخصصاتو دمزید تعلیم په اړه همدارا ز دکمپيوتر اونورو عصري وسائلو داستعمال اوله هغوئ څخه داسفتادي په اړه څه نظرلرئ ؟ جواب : له يوي خوا اسلامي امت اوپه ځانګړي ډول اسلامي امارت ،اودديني علماوو ټولنه مسئولیت لري چې بايدخپلوټولنواوهم نړۍ  ته  داسې رښتوني علماء وړاندي کړي چې هغوئ نه يواځې داچې  ديني علماء وي بلکه دهغوئ ډيراستعدادونه په کارلويدلي اودلوړوديني زده کړوڅښتنان  وي ، بلکه هغوئ باید دفقهي  ،حدیث ،تفسېر ،سیرت ،اقتصاد ،تاریخ ،دعوت  ،......... اوآن ترصحافت  اوکمپيوتر پوري په دې علومو کې  پوه اوتجربه ترلاسه کړي ، افغانان په عموم کې دټولو علومو  اوپه ځآنګړي ډول بيادديني علومو ښه استعدادونه لري ، کولای شي په لېږه موده کې دغه عمل په ډيرساده اوآسانه طريقه سرته ورسوي ، هغوئ د‎ي دارالافتاؤ ته مخه کړي ، تخصصات دي وکړي ، اوددعوت اوجهادپه اړه دي له مهمو معاصرو وسائلو سره ځان اشنا کړي . اوبل پلوه ته داسلام اومسلمانانو دښمنانو په موږ له ګڼو لورو یرغلونه کړي ، مثلا دهغوئ یرغل يواځې په نظامي برخه کې نه دی هغوئ دتبلیغاتو ،مطبوعاتو اورسنیو په جګړو ډيره خواري کښلي  ، اوله دي لاري چې هغوئ کوم نسلونه خرابوي یاملتونه تسخېر ه وي اوخپلو اهدافوته ځان رسوي هغومره په نظامي جګړه کې نشې ترلاسه کولای ، نو فرض ګڼم چې بايد زموږ علماء اوفارغان ویښ شي اوله کوموعلومو او وسائلونه چې ددښمن په مبارزه کې استفتاده کیدلای شې هغه دعصر مطابق زده کړي ، اوبیاورڅخه عملا استفاده وکړي . پوښتنه : تاسو په عمومي ډول هغوفارغانوته چې ډيرکلونه يې خپلي هيلی ته په رسیدو تیرکړي اوبالاخرة اوس خپل هدفته رسیدلي اوله دي وروسته به خپلو سیمو ته ستنيږي څه توصيې کوئ؟ . .جواب : دغه فارغانو زموږ توصیه داده : چې دوئ بايد دغه لاندي څوخبري ښه په غور سره   ولولي : اوبیاعمل پري وکړي ، اول : داچې ستاسو په وړاندي اوس څومسئولیتونه دي  : لمړی داچې : تاسو چې کلي ته ستنېږئ نودپيغمبرصلی الله علیه وسلم ديوه وارث ، اوخلیفه ، په څېرستنيږئ نوپه تاسوکې به دکړي علم   عملي بڼه څرګنده وي او ځان به موپه سنت طریقه برابرکړی وي ، دوهم داچې تاسو دخپل دي اوږده مزل په ترڅ کې   يومسئولیت سره ته ورسول چې لوی خدای جل جلاله یې په اړه فرمایې : [فلولا نفرمن کل فرقة منهم طائفة لیتفقهو في الدين ] نواوس مو دوهم مکلفیت دی چې [ولینذروا قومهم اذا رجعوا الیهم ]. دریم   :کیدی شې له تاسو څخه ځينی په بېلابېلومسئولیتونو مصروف شئ مثلا : امامت ، درس تدریس ، جهاد ، اوداسې نور....... نو ترهرڅه وړاندي دخپل علمي حيثيت فکر وکړئ . اوڅرنګه چې اوس دپیغمبرصلی الله علیه وسلم ديوه وارث په ډول يوي ټولنې او قوم ته ورځئ  ،نو دابن مسعود رض دغه توصیه به ټینګه په غوږ کې نیسئ چې وایې : که   علماء دعلم ساتنه وکړي ،په دې ډول چې ځان دخلقو په وړاندي له ذلة څخه وژغوري ،دظالمانو اواهل الدنيا صحبت ایله کړي ،دهغوئ دمال اواسبابو اسره ونه کړي ،اودعلماؤ سره حسدپريږدي ،اوخلقوته دهمدغه علم له لاري ددين په رسولو کې زيار وباسې ،اوهغه خلق چې همدي ديني پوهي ته اړتيا لري هغوئ ته ددين احکام اومسائل ورسوي ،نولوی خدای به يې دخلقو په زړونو کې محبوب وګرزوي ،خلق به يې په خبره اعتماد کوي،خبرو ته به يې غوږ نیسي اوبيابه عمل ورباندي کوي ، اوله دي سره به دين دخلقو په زړونو کې ځای ونیسې اوهغوئ به داسلام دين ته رجوع وکړي . اوکه داسې ونه کړي بلکه علم ددنيا دلاس ته راوړلو لپاره داهل الدنيا قرباني کړي ،نودخلقو په وړاندي به بي قدره وي ،په خلقوبه درانه وي ، اوهدف ته به ونه رسیږي . اوبياابن مسعود رض وويل : ماستاسوله نبي صلی الله علیه وسلم څخه اوريدلي دي چې ويل يې :څوک [کوم عالم ] چې ددنيا چاري ايله کړي ،اوداخرة په فکر کې شي ، نوددنيادچارو به يې لوی خدای جل جلاله خپله کفايت وکړي ،يعني دنیا به يې هم ورسمه کړي اوڅوک [کوم عالم ]چې ځان ددنيا په چارو کې لګياه کړي اوخپل ژوند ددنيادلاس ته راوړلو په بيلابيلو لاروکې مصروف کړي ، نولوی خدای په وړاندي به هيڅ حيثیت ونه لري ،اونه به درحمت په نظرورته وګوري ؛ بلکه چې وغواړي نوددنيادلټون په يوه دره کې به يې هلاک کړي . مرقات کتاب العلم ، .


Read More...

داسلامي تشریع اساسات...

20 اپریل 2015

تقلـــيد د(شهامت ) دتیرې ګڼې  څیړنیزه لیکنه  کې مو دومره ثابته کړه، چې تقلیدپه فروعاتو کې  جایز دی او دعوامو لپاره یې زیات  علماء  واجب  هم  بولي ،دې ګڼه کې  به دتقلید  په معنی بحث  وکړو او هم به دا مفصلا ًوڅیړو، چې یوازې په فروعاتو کې تقلید ضرور دی، که نه په اصول الدین یا عقایدو کې هم روا دی ؟او علماء  ددې  مسئلې  په وضاحت کې څه وایي ! دتقلید لغوي معنی :په (روضة الناظر لابن قدامة 2 / 449 ط ثانية ، الرياض مكتبة المعارف 1404 هـ .)کې لیکي  :التَّقْلِيدُ لُغَةً : مَصْدَرُ قَلَّدَ ، أَيْ جَعَلَ الشَّيْءَ فِي عُنُقِ غَيْرِهِ مَعَ الإِحَاطَةِ بِهِ) یعنې تقلید دلغت له حیثه دقلد مصدر دی ،او داکلمه  دلغت په لحاظ د چا په  غاړه کې داسې غاړکۍ اچولو ته وایې، چې په ټوله غاړه یې احاطه کړي وي ،لکه چې داسې یو څوک ووایې چې  :َقَلَّدْتُ الرَّجُلَ السَّيْفَ فَتَقَلَّدَهُ : إِذَا جَعَلَ حَمَائِلَهُ فِي عُنُقِهِ...یعنې یو سړي ته مې غاړه کې توره داسې ورواچوله  چې دا حمایل یې ټول په غاړه شول . په (لسان العرب ، اومختار الصحاح)کې  وایې   :وَفِي التَّهْذِيبِ : تَقْلِيدُ الْبَدَنَةِ أَنْ يُجْعَلَ فِي عُنُقِهَا عُرْوَةُ مَزَادَةٍ ، أَوْ حِلَقُ نَعْلٍ ، فَيُعْلَمُ أَنَّهَا هَدْيٌ . وَقَلَّدَ فُلانًا الأَمْرَ إِيَّاهُ . وَمِنْهُ تَقْلِيدُ الْوُلاةِ الأَعْمَالَ)ژ:او په التهذیب کې لیکي  چې : دبدنې تقلید دادی ،چې غاړه کې یې رسۍ واچوي ،یا پڼه ورته ترغاړې کړي ،نوددې نه به معلومیږي، چې دابدنه دکعبې هدیه ده ؛ یاد تقلید معنی داده، چې فلاني ته یې کومه دنده وروسپارله  او همداسې   والیانواومشرانو ته وظایفو سپارلو ته هم دتقلید کلمه کارول کیږي . الموسوعة الفقهیة کې لیکي چې :تقلید په شریعت مطهره کې  په څلورو معنی ګانو استعمالیږي ،لومړۍ معنی  یې :  والي  او یا قاضی ته دوظیفې سپارل ؛ دویمه معنی :هدایاووته غاړه کې کومه نښه اچول،ترڅو چې  نورو اموالو سره یې فرق وشي ؛دریمه  معنی :تعویذونه وغیره غاړه کې اچول ؛څلورمه معنی اوهغه  معنی چې زمونږ دلته څیړنه کې هم مراد ده  هغه  :التَّقْلِيدُ فِي الدِّينِ وَهُوَ الأَخْذُ فِيهِ بِقَوْلِ الْغَيْرِ مَعَ عَدَمِ مَعْرِفَةِ دَلِيلِهِ . أَوْ هُوَ الْعَمَلُ بِقَوْلِ الْغَيْرِ مِنْ غَيْرِ حُجَّةٍ /روضة الناظر بتعليق الشيخ عبد القادر بن بدران 1404هـ 2 / 450 القاهرة المطبعة السلفية ، وإرشاد الفحول للشوكاني ص 265 . القاهرة . مطبعة مصطفى الحلبي 1356 هـ .)ژ : تقلید په دین کې دې ته ویل کیږي، چې پرته ددلیل غوښتلو څخه دبل چا په قول باور وکړي او ویې مني ،یا داچې تقلید دې ته وایې، چې دبل کوم عالم په قول له حجت څخه په غیر عمل وکړي . په (شرح مسلم الثبوت 2 / 400 . القاهرة ، مطبعة بولاق ، 1322هـ ، المستصفى مطبوع مع مسلم الثبوت 2 / 387 . الطبعة المذكورة ، اوروضة الناظر 2 / 450 .)کې دتقلید په هکله داسې لیکي چې :تقلید له حجت پرته دبل چا دقول منل دي، لکه څنګه چې یو عام شخص د مجتهد قول قبول کړي ،خوداچې څوک پخپله درسول الله صلی الله علیه وسلم قول ته رجوع  وکړي ،نو دې  ته تقلید نه وایې ،همداسې که څوک  اجماع امت ته مراجعه وکړي، نو هم ورته تقلید نشي ویل کیدای ،ځکه دې کې رجوع ما هو الحجت ته فی نفسه  راغله او پخپله اصل ته پکې صیرورت وشو، نو دې ته تقلید نه وایې ،تقلید هغه دی چې دکوم منل شوي امام یا مجتهد قول باندې دده څخه ددلیل له غوښتلو پرته عمل وکړي او ویې ومني ! دتقلید حکم لکه مخکې مو چې ورته نغوته وکړه، فقهاء وایې، چې ددین په ضروري مسایلو کې لکه  لمونځ ،روژه ،زکات ،حج وغیره ...کې تقلید  ضرور ندی ،بلکې دا به پخپله مباشرة ً  له شارع څخه اخلي ،همداسې دجمهورو اصولیینوپه عقیده عقایدو کې دچا تقلید ندی جایز،لکه  دالله تعالی په وحدانیت ،وجود اودعبادت په افراد  کې یې ،همداسې دالله جل جلاله پیغمبر صلی الله علیه وسلم دصدق په معرفت کې ،چې دوئ وایې چې دې ټولو کې به تفکر ،تدبرکوي او خپل قلبي طمانیت به پکې دعلم په وسیله خپلوي ،دوئ ددې خبرې داثبات لپاره دادلایل راوړي :الله تعالی فرمایې { بَلْ قَالُوا إِنَّا وَجَدْنَا آبَاءَنَا عَلَى أُمَّةٍ وَإِنَّا عَلَى آثَارِهِمْ مُهْتَدُونَ } (سورة الزخرف / 22 .) ، وَلَمَّا نَزَلَ قَوْله تَعَالَى : { إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَاخْتِلافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لآيَاتٍ لأُولِي الأَلْبَابِ } (سورة آل عمران / 190) قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَقَدْ نَزَلَتْ عَلَيَّ اللَّيْلَةَ آيَةٌ . وَيْلٌ لِمَنْ قَرَأَهَا وَلَمْ يَتَفَكَّرْ فِيهَا " (أخرجه ابن حبان). ځینې فقهاء وایې چې عقایدو کې هم تقلید جایز دی او دوئ ددې مخکینۍ نظریې انتساب ظاهریه وو ته کړی ! البته جمهور اصولیین وایې چې دعقایدو غوندې دعدم تقلید حکم هغه مسایل هم اخلي چې ددین څخه بالضرورة معلومیږي او  ارکان خمسه پکې شاملیږي  . فروعاتو کې دکوم مجتهد تقلید په فروعي مسایلودتقلید په هکله دعامو اصولیینو او ډیرو علماوو نظردجواز او حتی دعام مسلمان لپاره  چې داجتهاد  متره او قوت پکې نه وي ،دتقلید پروجوب حکم  کوی ،خو یو کم شمیر علماء  په دې باب مخالف نظر لري، چې تفصیل به یې لاندې بحث کې ذکر شي . په (روضة الناظر 2 / 451 ، 452 ، إعلام الموقعين 4 / 187 ـ 201 ، اوإرشاد الفحول ص 266 .) لیکل شوي ،چې  جمهور اصولیین علماء وایې: چې تقلید جایز دی ،ځکه مجتهد به یا مصیب وي، یا به مخطئ وي ،چې دې صورت کې  هم ورته ثواب ورکول کیږي او ګناهګار یږې نه ،بلکې په عامي شخص (غیر عالم )باندې تقلید واجب دی ،داځکه چې دا امي شخص هم دشرعي احکامو په تعمیل باندې مکلف دی ،اوده  ته  دلایل  نه  وي  څرګند ،پرده باندې ددلایلو دخفاء تیاره خپره  وي ،داشخص نظر او اجتهاد ته محتاج دی ،خو که عوام هم په اجتهادباندې مکلف شي ،نودې سره به دنسل او کښت انقطاع راشي، دکسبونو اوصنایعو امو راتو ځنډ وخنډ به رامنځته شي، چې ټولنه به دسختو مشکلاتو اوستونزو سره مخ شي اوبل داچې ځینوصحابه کرامو رضی الله عنهم به هم  ځینونورو  ته فتواوې ورکولې  اوهمداسې  به یې  نوروخلکوته به یې  فتوې ورکوله، خودوئ ته یې داجتهاد دمرتبې ترلاسه کولو باندې حکم نه کاوه . الله جل جلاله هم له علماوو نه دمسایلو په پوښتلو کې امر کړی دی، لکه چې په سورت النحل / 43 آیت کې فرمایي :{ فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ }نور هم داسې دلایل شته، چې دتقلید جواز اوعامی یا امي ته ترې دتقلید وجوب ثابتیږي ،چې همدا نظر دزیاتو علماوو غښتلي رأیه  ده، ځکه که عوام هم دکوم داسې منل شوي عالم تقلید باندې وجوباً مکلف نشي، نو اسلامي جامعه به دپیچلو ستونزو سره مخ شي او خلک به دمسایلو په حل کې لا لهانده او سرګردانه ګرځي راګرځي ،نه به دبي علمۍ په وجه  پخپله  په مسئله پوهیږي او نه به دکوم عالم تقلید ورته واجب وي ،چې دې سره به ورځنۍ چاري دځنډ وخنډ سره مخامخ شي او ټولنه به دتحیر او سرګردانۍ ښکار شي ،نو ددغو وجوهاتو او عواملو په  وجه نن سبا پرعامو مسلمانانو تقلید واجب او په مذهبي دایره کې ننوتل ورته دفتنو او مشکلاتو څخه دخلاصون خورا ښه لاره ده  او بس ! په (الموسوعة الفقهیة)  کې لیکي چې :دحافظ ابن عبدالبررح،علامه ابن قیم الجوزی رح او علامه شوکانی رح  په څیر علماء وایې چې تقلید حرام دی او دوئ استدلال پدې  ډول کریمه وو آیتونو او دعلماوو په اقوالو  سره کوي ،چې پکې دتقلید مذمت بیان شوی دی ( چې البته په تیر بحث کې مو وویل چې  ددې  آیتونو څخه غیر شرعي تقلید مراد دی ،چې هغو به په نارواووکې دخپلو مشرانو تقلید کاوه ،کوم تقلید چې جواز لري هغه په شرعي مسایلو او جایزو  اموراتو کې دی او دې کې کومه قبح نشته  بلکې ضرور هم دی  )، هغه آیتونه چې  دا علماء یې استدلال کې راوړي دا دي :{ اتَّخَذُوا أَحْبَارَهُمْ وَرُهْبَانَهُمْ أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ } (سورة التوبة / 31 .) وَقَوْلِهِ { وَقَالُوا رَبَّنَا إِنَّا أَطَعْنَا سَادَتَنَا وَكُبَرَاءَنَا فَأَضَلُّونَا السَّبِيلا } (سورة الأحزاب / 67 .) بل دوئ وایې چې پخپله دمذاهبو ائمه ووحضراتو  دخپل ځان له تقلید څخه منع کړي ده ،دوئ دحضرت امام ابوحنیفه رح او حضرت امام ابویوسف رح دا قول راوړی، چې پکې داسې وایې :قَالَ أَبُو حَنِيفَةَ وَأَبُو يُوسُفَ : لا يَحِلُّ لأَحَدٍ أَنْ يَقُولَ بِقَوْلِنَا حَتَّى يَعْلَمَ مِنْ أَيْنَ قُلْنَاهُ .همداسې (المزنی )دخپل کتاب (مختصر )په پیل کې وایې چې :اخْتَصَرْتُ هَذَا مِنْ عِلْمِ الشَّافِعِيِّ ، وَمِنْ مَعْنَى قَوْلِهِ مَعَ إِعْلامِهِ نَهْيَهُ عَنْ تَقْلِيدِهِ وَتَقْلِيدِ غَيْرِهِ لِيُنْظَرَ فِيهِ لِدِينِهِ وَيَحْتَاطَ لِنَفْسِهِ )ژ:داکتاب مې دامام شافعی رح له علم څخه  اودده  ددې قول  له معنی رامختصر کړ،چې ده به دخپل ځان له خپل تقلید او دبل چا له تقلید څخه منع کوله، چې دا ددیانت او داحتیاط له وجه وه .او حضرت امام احمد بن حنبل رح به فرمایل چې :لا تُقَلِّدْنِي ، وَلا تُقَلِّدْ مَالِكًاوَلا الثَّوْرِيَّ ، وَلا الأَوْزَاعِيَّ ، وَخُذْ مِنْ حَيْثُ أَخَذُوا(إعلام الموقعين 4 / 187 ـ 201 ، 211 ، ومختصر المزني المطبوع مع الأم للشافعي ص1 ، وإرشاد الفحول ص 266 .)ژ:امام احمد بن حنبل رح به فرمایل : چې مه زما اومه دامام مالک رح ،مه دسفیان ثوری رح او مه دامام اوزاعی رح کې دکوم چا تقلید کوئ . اوبیا بل ځای په (إعلام الموقعين 4 / 236 ، 192 . ) کې ابن قیم الجوزی رح فرمایې :هغه تقلید ممنوع دی، چې دیوه معین شخص اقوال  دشارع دنصوصوغوندې  څوک ومني او دده پرته  دبل چا قول  او نصوصوته ترجیح نه ورکوي ،نوداسې ډول تقلید محرم دی ،همداسې  ابن قیم الجوزی رح او امام شوکانی رح یوه بله داسې مرتبه  تثبیت کړي ،چې دتقلید نه فوق او داجتهاد نه ښکته ده، چې هغې ته د( اتباع) مرتبه وایې، چې حقیقت دې اتباع  کې دبل چاله  قول څخه تقلید شوی  وي، خو دلیل هم ورسره وي ،لکه چې په (إعلام الموقعين 4 / 187 ـ 201 ، 211 ،)کې چې راغلې دي .(( عَلَى حَدِّ مَا وَرَدَ فِي قَوْلِ أَبِي حَنِيفَةَ وَأَبِي يُوسُفَ ( لا يَحِلُّ لأَحَدٍ أَنْ يَقُولَ مَقَالَتَنَا حَتَّى يَعْلَمَ مِنْ أَيْنَ قُلْنَا )) خوالموسوعة الفقهیة کې ددې دویمې ډلې علماوو په ځواب کې چې له تقلید نه انکار کوي او دلیل کې دمذاهبو دائمه وو اقوال راوړي، وایې چې شاید دائمه مذاهبو موخه ددې څخه چې ددوئ له تقلیدڅخه پکې منع  فرمایلې ، ددوئ هغو شاګردانو ته متوجه وي، چې هغو ئ کې پخپله داجتهاد او دلایلو دحجیت دپیژندلو استعدادوو،نو دوئ دمحض تقلید څخه نهی وکړه، هرچې هغه عامی یا هغه عوام دي، چې  نه د دلایلو دحجتیت اهلیت نلري او نه ورسره علم راسخ شته، نو دوئ ته دائمه ووکلام ندی متوجه او پردوئ فرض ده، چې دکوم منل شوي امام او عالم څخه تقلید وکړي ،همداسې مو مخکې وویل چې دتقلید مانعین چې دتقلید په حرمت کې کوم آیتونه راوړي ،ددې څخه  هغه تقلید مراد دی چې غیر شرعي تقلید وي نه شرعي تقلید .  په تیر ه ګڼه کې مو داسې نقل کړی ووچې : علامه ابن العربی  په خپل تفسیر( احکام القرآن  لابن العربی ج۳ص۳۸۳)کې لیکي : الْمَسْأَلَةُ الثَّالِثَةُ : تَعَلَّقَ قَوْمٌ بِهَذِهِ الْآيَةِ فِي ذَمِّ التَّقْلِيدِ ، وَقَدْ ذَكَرَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ ذَمَّ الْكُفَّارِ بِاتِّبَاعِهِمْ لِآبَائِهِمْ بِالْبَاطِلِ ، وَاقْتِدَائِهِمْ بِهِمْ فِي الْكُفْرِ وَالْمَعْصِيَةِ فِي مَوَاضِعَ مِنْ الْقُرْآنِ . وَأَكَّدَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَلِكَ ؛ وَإِنَّمَا يَكُونُ كَمَا فَسَّرْنَاهُ فِي الْبَاطِلِ . فَأَمَّا التَّقْلِيدُ فِي الْحَقِّ فَأَصْلٌ مِنْ أُصُولِ الدِّينِ ، وَعِصْمَةٌ مِنْ عِصَمِ الْمُسْلِمِينَ يَلْجَأُ إلَيْهَا الْجَاهِلُ الْمُقَصِّرُ عَنْ دَرْكِ النَّظَرِ .ژ: یعنې دې آیت کې دکفارو مذمت پدې شوی ،چې په کفر او معصیت کې دخپلو پلرونو پیروي کوي ،خوالبته  په حق کې تقلید ددین له اصولو څخه یو اصل دی . امام قرطبي رح  پخپل تفسیرالجامع الاحکام  للقرطبي کې دتقلید په باب دلاندیني آیت په تفسیر کې خپل تحقیق داسې لیکلی : وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ قَالُوا بَلْ نَتَّبِعُ مَا أَلْفَيْنَا عَلَيْهِ آبَاءَنَا أَوَلَوْ كَانَ آبَاؤُهُمْ لا يَعْقِلُونَ شَيْئاً وَلا يَهْتَدُونَ}.چې ځینوخلکودتقلید مذمت  ته  ددې فوق الذکر آیت سره تعلق ورکړی،پدې معنی چې څنکه چې الله تعالی دکفارو مذمت لدې امله وکړ،چې دوئ په باطل کې دپلرونو اتباع کوي ،او ددوئ پیروي په کفر او معصیت کې کوي ،نو لدې امله یې تقلید مذموم دی، خو دا په باطل کې صحیح دی او هرچې په حق کې تقلید دی، نو داددین له اصولو نه یو اصل دی او دا مسلمانانودعصمتونو نه یو عصمت دی، چې  د درک له نظرنه مقصر جاهل او ناپوهه ورته پناه راوړي  ،لکه پدې عبارت کې چې فرمایی )) أما التقليد في الحق فأصل من أصول الدين ، وعصمة من عصم المسلمين يلجأ إليها الجاهل المقصر عن درك النظر)).............. کله چې کوم عالم یا عام شخص دقرآن او سنت نه کوم  دلیل نشي اقامه کولای، نو پرده لازم ده ،چې دده څخه دلوړې مرتبې عالم څخه تقلید وکړي ،په(إعلام الموقعين 4 / 236 ، 192 .) ابن قیم جوزی رح وایې :چې  دضرورت پر وخت تقلید جایز دی ،نوابن قیم جوزی رح  چې یو ځای کې دتقلید حرمت باندې قول کوي، دادی ګوروچې  بل ځای کې  دا نوموړی عالم هم دضرورت پر وخت دتقلید جواز قایل دی ،نو دې کې کومه قبح نشته ،تردې چې امام احمد بن حنبل رح به هم کله  نا کله دامام شافعی رح په قول فتوی  ورکوله او پخپله به یې هم پدې اعتراف کاوه ،په (مطالب أولي النهى 6 / 448 ).کې داسې لیکي چې : إِذَا سُئِلْتُ عَنْ مَسْأَلَةٍ لَمْ أَعْرِفْ فِيهَا خَبَرًا أَفْتَيْتُ فِيهَا بِقَوْلِ الشَّافِعِيِّ ، لأَنَّهُ إِمَامٌ عَالِمٌ مِنْ قُرَيْشٍ (1) ، وَقَدْ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا تَسُبُّوا قُرَيْشًا ، فَإِنَّ عَالِمَهَا يَمْلأُ طِبَاقَ الأَرْضِ عِلْمًا ". ددې فوق الذکر تحقیق څخه بریښي چې دنفس تقلید څخه هیڅوک انکار نه کوي ،جمهور اصوليین  علماء خو یې پروجوب قول کوي او دا دویمه  ډله علماء  چې تقلید یې نه مانه، هم دضرورت پر وخت پدې دلومړینو علماوو سره تقریبا ً متفق شول، چې تقلید دې صورت کې جایز او آن دعامو وګړولپاره دفرضیت په درجه کې دی ،ځکه نن سبا په خلکو کې داجتهاد شرایط نشته ،اونه څوک مجتهدکیدلای شي ،نو طوعاً او کرهاً به دکوم مطلق امام تقلید ته غاړه  ږدي ،او دمذهب په دایره کې به  دشریعت مطهره  فروعي مسایلوکې استنباط د حل یوازینۍ  لاره بولي   ! نوربیا.............


Read More...

داسلام نړیوال قانون ...

20 اپریل 2015

 ویناوال داسلامي نړۍ ثقه عالم دوکتور محمد حمید الله رح ژباړه شهاب منصور پوښتنې اوځوابونه: پوښتنه: تاسو   وویل: چې  سید امیرعلی لیکلي دځانګړو سفیرانو لیږلو  لړۍ د  اروپایانو نه  دوه سوه کاله وړاندې  مسلمانانو پیل کړي، دادمسلمانانو د کوم  پاچا دحکومت  زمانه وه؟ ځواب: که ته! زما ما خذ(History  of saracons) وګوري،  په هغه کې ټول  تفصیل شته  ،زه  دومره  ووایم، چې کله   دبنوعباس( عباسي خلافت)  په وروستي  دور کې  دمسلمانانو دننه  ازاد سلطنتونه جوړ شول، امیرعلی وايي: دخلیفه لخوا به دهغه استازي   په  آزادو  اسلامي حکومتونو کې  میشت ول او  دهغو حکومتونو لخوابه     یو،یو تن  داستازي په صفت  دخلیفه  دربارکې ناست و، داسې نه    چې  دکوم معلوم هدف  لپاره به  و لېږل شو اوبیا به بېرته  خپل هېواد ته راته، بلکې دخپل پاچا  اوحکومت  داستازي په حیث  به همیش دخلیفه په دربار کې و. پوښتنه:  په  مکه کې  مسلمانانو دمکې دحکومت اطاعت نه کاوه!ایاپه دې اړه کوم  تاریخي دلیل شته ،چې وښیي مسلمانانو دمکې ددستور اطاعت نه کاوه، ایا دا د"اولی الامر" له اطاعته  سرغړونه نه وه؟ یا دیته بغاوت ویلای شي؟ ځواب: ماوویل :په رسول الله(2)ایمان راوړونکوبه ، دخپلې هرې،لویې او وړې   مسئلې لپاره رسول الله(2) ته رجوع کوله، که هغه خپل منځي   شخړې وي، یا د کوم عمل په سر پېښدونکې  شخړه، ، په دواړو  صورتونو  کې هغوی  رسول الله (2) ته رجوع کوله او دمشرکانو محا کموته نه تلل، غرض داچې زما منشاء  داده:  چې په لومړۍ  دوره  کې به  مسلمانانو په هر کار کې  رسول الله(2)ته رجوع کوله او دیته مې  دیو مملکت دننه دبل مملکت    نوم  ورکړ ،ځکه مسلمانانو دمکې دولت نه مانه، نو دهغه دحکمونو د منلو خو  سوال نه پیداکېده،د"اولی الامر"  پوښتنه  هغه مهال  معقوله وه، چې هغوی "اولی الامر" وای! داسمه ده چې دمکې خلکو دا ګام  بغاوت ګاڼه!اوپه همدې وجه  یې رسول الله (2) ته اذیتونه اوتکلیفونه  ورکول، مسلمانان یې  په شهادت رسول ،کوم چې دعالمي تاریخ د غمېزولوی داستان دی، چې   سره ددې  چې دمکې خلکو ته هغه حق ا ښکاریده،  خو بیا هم دضد اوعناد په وجه  تر  اوږدې مودې دهغه له   منلوه منکروو، لیکن الحمد الله ددې غمېزې پای ښه را ووت، دمکي دفتحې په ورځ یوه کوچنۍ  پیښه رامنځته شوه، دهغې  په وجه دمکي خلکو خپله دښمنې هیره کړه او له زړو نو څخه  مسلمانان  شول، هغه داوه چې دفتحې په ورځ   د رسول الله(2)په امر   په ټول ښار کې دا اعلان وشو: چې   ټول خلک  دې غونډ شي !رسول الله (2)وینا کوي، دې  سره   خلک لاړل  او دکعبې  په  مسجد کې غونډشول هر سړی اندیښمن و ، چې خامخا به    دوی ته کومه  سزا او ر وي؟ لنډه داچې  دنامعلوم  برخلیک په روحیه   دمکې مفتوح  وګړي  هلته  ټول شول، په دې کې  رسول الله(2) حضرت بلال (>) ته حکم کوي، بلاله!  پورته شه! دکعبې بام ته   اذان وکړه! یومشرک سړي  چې  دکعبې په بام  کله  د بلال  د اذان   منظر ویني،هغه خپل   خواته  ناست سړي ته وایي، شکر دی! نن زما پلار ژوندی ندی!  کنه  هغه به     دامنظر(  کعبې بام  ته ددې تور...ختل ) څنګه   زغملی؟د ا ذان  وروسته رسول الله (2) لمونځ  وکړ او  بیا  یې ناستو خلکو ته  وینا وکړه، په کنایو او  اشارو کې هغوی ته  د  تیرو شلو کلو سلوک  ور یادکړ  اوبیا یې  پوښتنه  وکړه  اوس تا سي  له مانه دڅه  توقع کوئ؟ دلته درسول الله(2) ځواب دتاریخي  لر لید له پلوه دیادونې  وړدی  او هم  دارواپوهنې دلید له  پلوه یې نتایج حیرانونکي دي!ځکه  که رسول الله (2) هغه مهال  غوښتي  وه چې د ټولو  دوژلو امر وکړي،  په وړاندې یې هېڅ  مانع نه و، ځکه رسول الله(2) سره ځواک و ، ښارهغه نیولی و  او  هغوی مستحق هم وو، چې محکوم شوي  وایی یا   لږ ترلږه نارینه یې غلامان اوښځې یې  وینزې ګرځول شوي وای!   او ددې امکان هم و، خو   دخدای(')  د وروستي استازي له  مبارکې  خولې نه  داجمله ووته! تاسو نن  پوښتنه  او  ګرویږنه نشته! په تاسو څوک څارونکی او  محاسب  نشته، ځئ! ازادشوئ! ... لاتثریب علیکم الیوم  اذهبوا  انتم الطلقاء  .... په دې سره  هغه سړی  چې لږ ساعت دمخه یې  په حضرت بلال(>)  طعن کاو، کاواکه ژر  ور  پورته شو او درسول الله(2) په  لور ور  منډې کړې، ای محمده!(2) زه  "عتاب بن اسید" یم، یعنې ستا مشهور دښمن " اشهد ان  لا اله الا الله  محمد رسول الله" دبښنې د اعلان رواني اثر داشو، چې نه یواځي " عتاب بن اسید"  ایمان راوړو بلکې په شپه - شپه کې دمکې ټول خلک     پخپله خوښه مسلمانان شول! اوبیا  دوه کاله ورسته چې رسول الله(2) وفات شو،او ګڼ قبایل  مرتد شول،  کوم  خلک  چې په  اسلام  کلک او  ثابت قدم پاته شول اود  تردداوشک پرته  یې داسلام خدمت ته ملاوې و تړلې هغه هم دا د مکې دفتح  وروسته  ایمان راوړونکي وو، چې  په زور  او قوت  مفتوح شوي  وو...زه داقیصه  بشپړوم،هرکله چې " عتاب بن اسید" کلیمه وویله، درسول الله(2) ځواب ورته داو، تا دمکې والي  غوره کوم! څوثانېي وړاندېنی  دښمن شخص  بیرته د  مفتوحه ښار واکمن ټاکي!  او خپله  مدینې ته  درومي! په داسې حال کې ځي چې  له ځان  بیرته په مکه کې خپل یوعسکر  هم نه پریږدي،داڅو خبرې  باید دې لړ کې مونږ په پام کې ونیسو،  چې اسلام د نورو مادي او دنیاوي تحریکونو  پشان کوم تحریک  ندی، دا  دالله تعالی لورینه  ده، کومه چې انسانانو  ته رالیږل شوې او په هغه عمل کول  هم هغه کرداردی ، چې دنړۍ  په تاریخ  کې یې  لاثاني نقش پریښودی  او  نن هم کوم خلک چې بیطرفه مطالعه لري   هغوی  په دې  اعتراف لري ، نو  مسلمانانو ته  دمکیانو اطاعت ضرور نه وه ، خکه  هغوی یوه نوې ایډیا لوجې وړاندې  کوله، په کومه کې  چې دمکیانو  نجات نغښتی  و، خو دې شرط که  هغوی منلی وای! پوښتنه: دنړیوال قانون دارتقاء په  لړ کې تاسو دیوناني او رومي سلطنتونو  دقوانینو یادونې وکړي،ایا دسبا قوم سره  دسلیمان(7)سفارتي اړیکي قرآن کې ددې  ښکاره مثال ندی؟ او  هغه  په دې ضمن کې څه   مقام لري؟ ځواب: دیونانیانو اورومیانو څخه علاوه  د نورو  قومونو  ذکر کولو  ته هم  ضرورت دی، د"هندوانو یهودانو" بلکې د"ریډا اڼدین" خلکو یادونه هم کېدای شي، زمونږ سره ډېر معلومات شته ، خو دوخت د کمښت په وجه هغه ټول شریکولی نشم، دیهودي قانون په لړ کې سلیمان(7) هم راځي، یهودي قانون یواځي هغه ندی، کوم چې دموسی (7) په زمانه کې و، بلکې له هغه نه په  را  وروسته  پیړیو کې  هم  په هغه کې  زیاتونې ، کمونې او بدلونونه راتلل، خو دیهودوقانون لږ ترلږه داوسني تورات په  اساس داسلام دروښانه  بابو  نو سره مقابله نشي کولی، تاسو  د"تثنیه" په نوم دیهودو  کتاب ولولئ، دهغه  دوینا له مخې الله (') موسی(7) ته حکم   کړی و،  چې هرکله ته کوم نیږدي  ښار ته  ورسي، په هغه باندې  دقبضې لپاره لومړی ځایي خلکو ته  امان  وړاندې کړه، که هغوی اومانه،اوخپلې دروازې یې  خلاصې  کړې ، تاسو ښارته په فاتحانه  ډول  ننوزئ، اومفوتح خلک به  ټول  ستاسې غلامان ، خراج درکونکي  اوستاسي خدمتګاران وي، ددې  برعکس که هغوی مقاومت وکړي، اوتاسې دتورې  په زور فتحه لاسته راوړه،بیا  هلته هر  ساه لرونکی  ژوندی پریږدئ مه، نارینه، میرمنې، ماشومان  بوډاګان،خره، اوښان، څاروي او نور  له   تیغ نه   تیر کړئ ! دهغه وروسته دیوشع (7) په تورات کې مونږ مومو، هلته هم په دې قانون  عمل کیده، داسې خبرې هم  مندل کېږي چې یهود فلاني ښارته لاړل، هلته یې  میرمنې بوډاګان، او پۍ  رودونکي ماشومان  او څاروي قتل کړل! دهغه وروسته حضرت شمویل(7) په کتاب کې  ګورو، په هغه کې هم دغسي  څه مندل کېږي، دا دی  هغه قانون کوم ته  چې یهود دین وايي، شاید همدا  اثر پاته وي چې نن  په اسرایل کې هغه  څه   نه ترسترګو کېږي،  کوم چې  د یو متمدن قوم لپاره ضرور دي! حضرت سلیما(7)  حضرت داود(7) یقیناً پیغمبران ول، خو زه په دې نه پوهیږم چې موسی(7) ته یوشع (7) ته شمویل(7) ته  په اوسني تورات کې  شته منسوب مواد  صحیح دي یا نه؟ داسمه ده چې د یهودو په  تاریخ کې نړیوال قانون لیدل کېږي،  دجنک اوامن  په  دواړو  حالتونو کې ،خو هر چې  دسلیمان(7)تعلق دسبا ملکې سره دی ، هغه  دامن په حالت  کې  دروابطو یومثال دی، خو  د جنګ په  حالت کې  دروابطو  مثال  نه .... پوښتنه: تاسو  وویل،  لومړۍ  اجماع د ارتداد فتنې  خلاف په  جهاد  شوي، په بخاري شریف کې دي چې  درسول الله (2) په وفات کېدو    حضرت عمر (>) وفرمایل:که  هر چا  دا وویل چې رسول الله(2)  وفات دی، زه  به تري   سرپریک کړم! بیا   حضرت ابوبکرصدیق(>) ویناوکړه اوڅوقرآني ایاتونه یې تلاوت کړل، دې  سره حضرت عمر(>) اونورصحابه چوپ شول،نوایا دالومړۍ اجماع نه وه چې درسول الله (2) دوفات وروسته دصحابه وو ترمنځ  وشوه؟ ځواب:ماعرض وکړ چې اجماع هغه مهال کېږي چې کله قرآن اوحدیث ساکت وي هرکله چې دقرآن ایت تلاوت شو او ټولو دهغه په وړاندې سرونه ښکته کړل، نو دفن له پلوه زه دیته اجماع نشم ویلی. پوښتنه: په ځینو هېوادوکې دیوشمېر  خلکو په نظر ټولنو ته داسلامي  رنګ   ور بښلو  په موخه  اسلامي قانون ضرور دی، ځینې نور بیا په دې نظر دي چې ترڅو دفرد انفرادي اصلاح و نشې، ترهغه په پوره توګه اسلامي قانون پلی کېدای نشي اونه ټولنو ته اسلامي رنګ بښل  به اسانه وي ، ستا په رایه کوم فکرسم اوپرځای  دی؟  ځواب: اګرکه داپوښتنه دنن ورځې له وینا سره  سمون نه خوري ، خو په هرصورت زه یې په اړه داعرض کوم، که مونږ دفرد یا ټولنې  داصلاح وروسته اسلامي قانون نافذولو ته کینو ، نو په دې  انتظار،  انتظار کې به قیامت راشي!  خو  اسلامي نظام نه ... ددې لپاره په یو وخت داصلاحاتو  مبارزه هم  روانول پکاردي  او  داسلامي قانون دنافذولو کوښښونه هم ، ولې اسلامي قانون ډېر خلک مجبوروي چې هغوی دسزاګانو له ډاره ځانونه  نیکان کړي، دمثال په ډول:ځیني خلک دغله نه دلاس په  پریکولو نیوکې کوي، او ورته (معاذالله) وحشیانه وایي، زه دهغوی په خدمت کې داعرض کوم ،که  دلاس پریکو لو په  سزا  عمل وشي، په دې سره به د یو هېواد ټول خلک  بې لاسو نشي، دیو یا دوه تنو نه  د لاسونو  په قطع  کولو به نور خلک عبرت واخلي او څوک به  غلا کولو  ته  زړه ښه نکړي، داغوره ده  چې دیو یا دوه تنو لاسونه  پریک شي او نور خلک په پوره  ډاډ  سره په خپلو کورو  نو کې  ویده شي، نه دهغوی سره  دغلو نه   د ډار اندیښنه وي اونه د کوم بل ډار له امله اندیښمن وي.یا هغه صورت چې ما  په فارس  کې لیدلی دی، هلته  په زندان کې  غله   له خپلو کورو نو  نه ځانونه  ښه اسوده  او خوشال حسوي، په دې سره  غله   زړور کېږي،داکار غله  غلا کولو  ته   ترغیبوي، چې د خپل محنت په ځای  په دولتي میلمستونو  کې غوړي چربې   وهي،  غرض دا چې زما په رایه داسلامي قانون دنفاذ او دټولنې داصلاح کوښښونه یوځای  پیلول پکاردي، څنګه چې درسول الله(2) په زمانه کې وشول، ددینه پرته مونږ شاید  ترقیامته  انتظار  وکړو ، خو ټولنه به اصلاح نشي. پوښتنه: په اسلام کې په بل حکومت حمله جواز نلري، دمدینې ریاست چې کله په پښو ودریده ، هغه په مکه  باندې ولې لومړی حمله وکړه ؟ ځواب: داچې په مکه   باندې مسلمانانو لومړی حمله وکړه!  تاسو ددې ثبوت وړاندې کړئ!، تاسوته به په زړه وي، په" حدیبه" نوم ځای کې دهجرت په  ۶کال دمسلمانانو او مکیانو ترمنځ  سوله وشوه ، په هغه کې داشرط  و  چې دواړه لوري به دیوبل پرضد  په پټه یا ښکاره دظلم او تجاوز کولو نه ډاډه کوي، ددې باوجود کله چې دمکیانو حلیف قبیلې  "بنوکنانه" دمسلمانانو دحلیف قبیلې "بنو خزاعه" سره جنګ راغی،  مکیانو  دوعدې  نه سرغړونه  وکړه  او "بنوکنانه" ته یې وسلې اوکومکونه   ورکړل او بیا  پټ ورغلل په "بنوخزاعه" یې حمله وکړه، هلته یې څوتنه  مسلمانان هم په شهادت ورسول، په دې  سره مسلمانانودغچ اخیستو پریکړه وکړه  او   په مکه باندې یې  حمله وکړه اوس دیته یرغل نه  ویل کېیږي، ځکه  شروع دهغوی لخوا وشوه،  دمسلمانانو لخوا ځواب و شو، البته ددې موقع نه مسلمانانو ګټه  پورته کړه،اوزه به دا  ووایم چې دغه مهال رسول الله(2) دیو  تجربه کار سرلښکر  په حیث دومره  لویه  کارنامه په بري  سره   ترسره کړه، چې هغې ته په کتو سړی حیران پاته شي، په هغه زمانه کې لس زره پوځ  په یو  لوري پټ  بیول  اسانه نه وو، او بیا دتللو  رفتار هم دومره سست چې  اوس مهال  دمدینې نه مکې ته درسیدو لپاره څو  ساعته پکاردي،خو  هغه مهال دوه اوونۍ پکاروي، ددې باوجود دمسلمانانو لښکر دمدینې څخه درومي دمکې ښار ترڅنډو  رسي او  هلته اړوي، تردغه وخت  مکیانوته  هېڅ اطلاعنه رسي!، بیا مسلمانان  دمکې ښار فتحه کوي، یوڅاڅکی وینه نه تویږي، اوبیا څنګه رسول الله(2)  په یوه جمله ویلو ټول  خلک ازاد کړل؟ لنډه داچې دتاریخي دلایلو په رڼا کې په مکه باندې مسلمانانو جارحیت ندی کړی... پوښتنه:رومي قانون دنړۍ ترټولو پخوانی قانون ګڼل کېږي، له دې وجې په وروسته تدوین شویو قوانینو یې اغېز هم  کړی دی،چې ځیني مواد یې ښه هم دي،  ایا په اسلامي قانون باندې  رومي قانون  تاثیر کړی دی؟ او که کړی  دی په کومو کومو برخو کې  اسلامي قانون له رومي قانونه  متاثردی؟ ځواب: که ته په عربې پوهېږي، ستا کتابتون ته یونوی کتاب "هل للقانون الرومی تاثیر علی الفقه الاسلامی؟" تازه راغلی دی،کوم چې په عربې ژبه لیکل شوی دی،پکې دپنځومؤلفینو مقالې ترجمه شويدي، او پنځو واړو په دې موضوع بحث کړی دی،چې ایا په اسلامي قانون باندې رومي قانون تاثیر کړی دی کنه؟ په پنځو لیکوالو کې یو ایټالوی دی، یو انګریز دی، او  یوفرانسوی دی،اونور... دحیرانتیاځای  دا دی چې پنځه واړه دې نتیجې ته رسیدلي چې په اسلامي قانون باندې رومي قانون  قطعاً اغېز ندی کړی، اوپه دې حیرانتیاښیي لکه د فرانسوی لیکوال د مضمون  عنوان دی:(The mystery  of the foundation of muslim law )په دې مضمون کې خپله حیرانتیا ښیي، چې اسلامي قانون پخپله څنګه جوړشو؟په بله وینا  که په اسلامي قانون باندې درومي قانون اثر وای،ددې لپاره  خامخا کومه وسېله  پکار وه، اول خو رومي قانون په لاطیني ژبه و، لیکن داوسنۍ پېړۍ تر نیمایې پورې په عربې یا دختیځ په کومه بله ژبه دهغه ژباړه نده  ترسترګوشوي،دویم داچې مسلمانانو  دخپلو فتوحاتو  په لړ کې دقرآني حکمونو لاندې هرقوم ته قانوني خپلواکې ورکړي وه ، خو درومي قانون له مخې که  د دوه عیسایانو ترمنځ نښته راځي ،نوقانون به عیسوي وي،قاضي به هم عیسایي وي،فریقین به عیسایان وي، غرض داچې دهغوی لپاره اسلامي محکمې ته دتلو ضرورت نشته،که   د دوه مسلمانانو ترمنځ جګړه وشوه،نو دقرآن سره سم به پریکړه کولی شي، دیوبل څېز لورته اشاره کوم چې داسلامي فقې له  کتابونو او د رومي قانون له کتابونو څخه یو،یو واخلئ! که دیوبل نه ماخوذ وي، نوښکاره ده  چا چې اخذ کړی دی په هغه کې به داصل ماخذ څه نه څه تاثیر  پاته وي! مثلاً:رومي قانون – قانون ته  د"یس" نوم ورکړی،او دمسلمانان  قانون ته  "فقه"وايي ،د"یس" معنی  ده حقوق- او د"فقه" معنی ده معرفت- مسلمانانو خپل قانون ته د "یس" یا "حقوقو" نوم ندی ورکړی،اګرکه په ترکیه، ایران مصر( افغانستان ژ) اونورو کې  دقانون  لپاره او س  دحقوقو اصطلاح کارول کېږي،دهغې وجه داده چې زده کوونکي دزده کړو لپاره اروپا یې هېوادونو لکه فرانسې جرمني، اټالیا او نورو ته  درومي،هلته قانون لولي، داچې هلته  ورته دحقوقو لفظ کارول کېږی، دلته هم هغوی  له ځانو سره دحقوقو لفظ راوړی دی ، لیکن مسلمانان خپل قانون ته "علم الحقوق" نه وایي،بلکې ورته "علم الفقه" وایي، مادلته دغربي هېوادونو په فهرست کې دانګلستان او امریکا نومونه یادنکړل ،ځکه چې دانګریزې لفظLAWمعنی حقوق نده، زما په ذهن کې دلته فرانسوي جرمني او ایټالوي اصطلاح ده، په خاصه توګه دفرانسوي ژبې علمي تاثیر په ترکي ،فارسې اوعربي کې ډېر دی بل دا که درومي قانون کتابونه خلاص  کړئ ،نودهغو ټول مواد په درې کټه ګوریو نو ویشلي دي،لومړی ډول:PERSONSیعنې دوګړو قانون، دویم PROPERTYدمالیاتو په اړه قانون،اودرېیم:ACTIONدقضایاوو قانون،داسلامي قانون کتاب خلاص  کړه،نولومړی عبادات دي،یعنې لمونځ،روژه، حج، زکات،دهغو وروسته معاملات دي،دهغه نه وروسته تعزیرات دي،که درومي قانون څخه اسلامي قانون متاثروای،نولږترلږه په دې تکنیکي جوړښت کې به یې اثر و،یعنې اسلامي قانون به هم دوګړو، مال، اود قضییو په اسا س جوړ و،خوداسې نده، بیا داهم وګوره، چې په اسلامي قانون کې بلااستثناء دحنفي، شافعي مالکي حنبلي ،شیعه او ټولو فرقونه دټولو په کتابونو کې اول د عباداتو برخه ده، خو د رومي قانون په هېڅ کتاب کې  دعباداتو  برخه نشته، غرض داچې که په اسلامي قانون باندې درومي قانون اثر پریوتی وای( نودترتیب له پلوه به یې ترمنځ دا توپیر نه و) څنګه چې دځینو خلکو دعوه ده، باید هغوی  دخپلې دعوې د ثبوت لپاره دلایل  وړاندې کړې  خو مونږ ته نه ښکاري.... په دې لړ کې یوبل څېز هم ویل کېږي،هغه داچې په کومه زمانه کې مسلمانانو هغه سیمې فتحه کړي، کومې چې د"بزنطیني سلطنت "برخه وي، هغه مهال  هلته رومي قانو نافذ نه و، دمختلفو لاملونو په وجه هغوی ته رومیانو  ازادې ورکړي وه ،دهغوی معاملات دهغوی ددیني پادریانو حکمونو ته سپارل شوي وو، هرکله چې  هغه سیمې مسلمانانو ونیولې  پکې  رومي قانون نه و پلي، نو  تري دتاثر اخستو  سوال نه پیداکېږي،یوبل څېز هم زمونږمصنفینو راوړی دی، هغه دا  چې درومي قانون زده کړې په بیروت  کې کېدې ځینومصنفینو غالباً دهغې مدرسې داثرخبره کړیده،خوحقیقت دادی چې هغه مدرسه داسلام څخه دوه سوه کاله وړاندې تړل شوي وه،هغه مهال یې نه وه،غرض داچې که دغه کتاب(هل لقانون الرومی تاثیرعلی الفقه الاسلامی)ولولي کوم چې ستاسې  په کتابتون کې شته دی، نوهغه ټول دلایل به په لاس درشي کوم چې بېلابېلومؤلفینو  په دې باب وړاندې کړی دي. پوښتنه: پرون تا دیوې پوښتنې په ځواب کې ویلي و، چې ترټولو لومړۍ اجماع په صدیقي دور کې زکات نه ورکونکو  سره دجنګ  په اړه شوي،حال داچې ترټولو  اول اجماع  په صدیقي خلافت شوي. ځواب... ممکن ستارایه صحیح وي،ماویلي و،چې لومړۍ اجماع دزکات نه ورکونکو   سره په جنګ کولو شوي، هرچې داخبره ده  چې دحضرت ابوبکر صدیق(>) په خلافت اجماع شوي، په دې کې  لږ تامل دی، غالباً تاسوته به معلومه وي چې څوتنو صحابه وو له حضرت ابوبکرصدیق(>)  سره بیعت  ونه کړ، څو تنو  په بیعت  کولو کې ځنډ وکړ ، او داجماع معنی دا  ده، چې ټول پرې  متفق شي، یو ترې  هم بیرون پاته نه وي، کنه بیا هغه اجماع نده ، تاسوته به جوته وي، چې سعدبن عباده (>)بیعت  نه و کړی، دحضرت ابوبکرصدیق(>) دخلیفه کېدو وروسته چې کله جنګونه شروع شول، له  پوځسره د  مدینې منورې نه  لاړ شو او دحضرت عمر(>) دخلافت په زمانه کې دنه بیعت په حالت کې وفات شو او  ځینو نورو   په بیعت کې ځنډ  وکړ ، دحضرت علي(>) له واقعې نه به هم   تاسو خبرلرئ، له دې وجې  ره ورته  په  اجماع ویلو کې تامل  لرم. پوښتنه:دشرعي قانون دامتیاز اړخ دادی چې دهغه سره دروحاني  برترۍ اوتفوق تصور تړلی دی، کوم چې موضوعه قوانین نلري،په دې اړه رڼا واچوئ؟ ځواب:زه پوهېږم چې په دې باندې درڼا اچولو اړتیا نشته، پخپله ته  چې کومې نتیجې ته رسیدلی  یې ،هغه کفایت کوي، په اسلامي قانون باندې که عمل وشي، نونه یواځي دحکومت اطاعت   راځي،دالله تعالی داطاعت معنی داده چې مونږ دوزخ ته  و نه لیږي، اګرکه غلام ته   دآقا په حکمونو  دنه عمل په سر دسزا یا انعام سوال نه کېږي، هغه  به خپله فریضه سرته رسوي، خو الله(')  پخپل بې پایه  رحمت خپل غلام  سره دمنصبي فرایضو په  سرته رسولو  دجنت  وعده کړیده،د ا هغه اړخ دی چې  په دونیاوي قوانینو کې نشته پوښتنه: یو اسلامي حکومت د نړیوالو اړیکو په لړ کې دنورو هېوادونو سره سوداګرې هم کوي، نن سبا ټول هېوادونه خپل کاروبار په سود چلوي، داسلام نړیوال قانون په دې باره کې څه وايي؟ ځواب:څومره چې زه پوهېږم په دې باب هېڅ ستونزه نشته، ځکه چې ته سوداګرې کوي نو دسود کولو سوال نه پیدا کېږي،ددې برخلاف که ته قرض اخلي، نودسود غوښتنه کېږي، که ته پخپل منځ کې دتجارت  چارې تنظیم کړي، اوخپل منځ کې سود وانخلي، اودقرض په صورت کې زیات نه زیات دمضاربت په اصولو عمل وکړي، نومونږ دسود نه ځانونه ژغورلی شو، دنړیوال اوغیرنړیوال قانون په وجه داسلام حکمونه نشي بدلیدای، دابېله خبره ده چې په دې عمل کولی شو اوکه نه،څو چې مونږ غلامان یو، انګریزان په مونږ مسلط وي، هغوی به خپلې فیصلې په مونږ مني، که مونږ ازادیو، مونږ خپل صلاحیتونه ولرو، امکانات هم ولرو، مونږ باید هیڅکله د سودي نظام منلو ته غاړه کېنږدو...                                      پای      


Read More...

آن لاين قرآن ټيچنګ ...

20 اپریل 2015

پوښتنه : نن سبا  ډېري  داسي ادارې شته چې په  آن لاین  ډول دقرآن کریم  تدریس ورکوي چې  آنلاین قرآن ټیچنګ  online quran teaching ورته  ویل کیږي ، اکثره خلک چې په غربي یا اروپایي هیوادونوکې دي غواړي په خپلو اولادونو باندي دقرآن کریم زده کړه وکړي چې یوه اسانه لاره یې  په انلاین ډول دقرآن ټیچنګ پاڼو په مټ کیږي  چې  دادارې چلونکي په دې  تعلیم باندي  فیس ترلاسه کوي نواوس پوښتنه داده چې آیا په انلاین توګه  دقرآن کریم په تدریس فیس اخستل جائز دي اوکنه ؟ جواب  :  دقرآن کریم  تعلیم  یوسترخیر دی چې  په اړه یې رسول الله صلی الله علیه وسلم  فرمایلي :  خیرکم  من تعلم القرآن وعلمه  ، یعني په تاسو کې هغه څوک ډېرغوره دی چې  قرآن زده کړي اوبیایې  نورو ته  ور زده کړي ، نو په  آنلاین توګه  دقرآن کریم په تدریس  یا online quran teaching باندي  دفیس اخستلو کې هیڅ حرج نشته  ، خوپه دې شرط  چې اصل مقصودیې  دقرآن  کریم  تعلیم عامول  اونورو مسلمانانو ته ورزده کول وي  نه یواځي پيسي ترلاسه کول ویفتی الیوم بصحتها لتعلیم القرآن  والفقه  والامامة  والاذان  ، الدرالمختار۶/۵۵  وفي الشامي :۶/۵۱:قال في الهداية: وبعض مشايخنا - رحمهم الله تعالى - استحسنوا الاستئجار على تعليم القرآن اليوم لظهور التواني في الأمور الدينية، ففي الامتناع تضييع حفظ القرآن وعليه الفتوى اهـ الي قوله ... أقول المفتى به جواز الأخذ استحسانا على تعليم القرآن لا على القراءة المجردة كما صرح به في التتارخانية والله تعالي اعلم


Read More...

دجنت لارې

18 اپریل 2015

 بسم الله الرحمن الرحیم قال الله تعالی : قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ، وقال تبارك وتعالى : {والذين آمنوا وعملوا الصالحات أولئك أصحاب الجنة هم فيها خالدون } [ سورة البقرة :82 درنو ورڼو او خویندو! په دغه څولاندنیو كرښو کې هغه مبارک حدیثونه را يوځای شوي ،چې مسلمانانو ته په کې دجنت لارې ورښودل شوي ، امید لرم چې دغه مبارک حدیثونه به یو په بل پسې هر مؤمن مسلمان عملي کړي   او ځان ته به دالله جل جلاله دجنتونو   او نعمتو نو لارې پیدا او اسانه کړي،   اوماته به الله تعالی ددغه حدیث مبارک مطابق [چې په ډیرو طریقو نقل شوی ] اجرونه راکړي : عَن ابنِ مَسعُودٍ، قال: قال رَسول الله صلى الله عليه وسلم: «مَن حَفِظَ عَلَى أُمَّتِي أَربَعِينَ حديثا يَنفَعُهُمُ اللَّهُ عَزَّ وجَلَّ بِها، قِيلَ لَهُ: ادخُل مِن أَيِّ أَبوابِ الجَنَّةِ شِئتَ» دغه مبارک حدیثونه چي تعداد یې (   ۴۰ ) ته رسیږي ډیری یې داحادیثو په (۶) صحیحو کتابو نو کي را نقل شوي او ټول صحیح حدیثونه دي ،کوم قول چې رسول الله صلی الله علیه وسلم کړی وي په هغه کي هيڅ شک نسته ،اوټول به په همدغه يقين اوباورلرو . اوس پام وکړئ !دحدیثو عبارت او پښتو تر جمې ته :  1- (( من لقي الله لا يشرك به شيئاً دخل الجنة )) [ البخاري ] څوک چې دالله تعالی سره په داسي حال کي ملاقي شي چې هیڅ شیئ يې نه وي ورسره شریک کړی،جنت ته به دا خل شي (بخاري) 2- (( من آمن بالله وبرسوله ، وأقام الصلاة ، وصام رمضان ، كان حقاً على الله أن يدخله الجنة )) [ البخاري] څوک چي په الله او دهغه په رسول ایمان ولري ،اوپه ښه طریقه لمونځ کوي ،اودرمضان دمياشتي روژې نیسي ،په الله تعالی باندي حقه ده چي جنت ته به یې دا خلوي (بخاري)  3- (( من بنى مسجداً يبتغي به وجه الله بنى الله له مثله في الجنة )) [ البخاري ] څوک چي دالله تعالی دپاره مسجد جوړ کړي ، الله تعالی به ده ته په جنة کي دهغه په مثل (قصر ،ماڼۍ ) جوړه کړي(بخاري) 4- (( من صلى البردين دخل الجنة )) [ البخاري ] څوک چې دسهار او ماځګر لمنځونه اداکړي (يعني قضاء يې نه کړي) جنت ته به داخل شي(بخاري)  5- (( من غدا إلى المسجد وراح أعدَّ الله له نزله من الجنة كلما غدا أو راح )) [ البخاري ] څوک چې مسجد ته ځي اوبياراځي الله (جل جلاله) دده دپاره په جنت کي میلمستیا برابره وي هر وخت چي دی ځي او راځي .(بخاري)  6- (( من يضمن لي ما بين لحييه وما بين رجليه أضمن له الجنة )) [البخاري] که چا راته ددوو زامو دمابین (ژبي )او دوو پښو دمابین (دفرج)ضمانت را کړ (چي په ناروا کي به یې نه استعمالوي )زه ور ته دجنت ضمانت ور کړم.(بخاري ) 7- (( من صلى اثنتي عشرة ركعة في يوم وليلة بُني له بهن بيت في الجنة )) [ مسلم ] څوک چې ۱۲رکعتونه په شپه او ورځ کي اداکړي (يعني دفرض لمانځه څخه وړاندی اووروسته سنتونه)نوپه عوض کي به يې دده لپاره په جنت کي کور جوړ ش ي.(مسلم )  8- (( من سلك طريقاً يلتمس فيه علماً سهّل الله له به طريقاً إلى الجنة )) [ مسلم ] څوک چې پر یوه داسې لاره تلی ،چي په هغه کي یې دديني علم طلب کاوه ،الله (تعالی )به ده ته دعلم حاصلولو په سبب دجنت لار اسانه کړي.(مسلم)  9- (( من قال مثل ما يقول المؤذن من قلبه دخل الجنة )) [ أبو داود ] څوک چې دمؤذن سره داذان په مهال له زړه نه داذان کلمې وایي الله تعالی به یې جنت ته دا خل کړي.(ابو داود) 10- (( ما من أحد يتوضأ فيحسن الوضوء ويصلي ركعتين يقبل بقلبه ووجهه عليهما إلا وجبت له الجنة )) [ أبو داود ] څوک به داسي پیدا نه شي چي او دس وکړي ښه او دس (کامل) بیا دوه رکعته لمونځ وکړي ،چې زړه او مخ یې دواړه ددې دوو رکعتو په طرف وي ،که داسي (بختور) څوک پیداشي دده دپاره جنت واجب (حتمي ) دی.(ابوداود) ۱۱- (( من قال رضيت بالله رباً ، وبالإسلام ديناً ، وبمحمد صلى الله عليه وسلم نبياًّ وجبت له الجنة )) [ أبو داود ] چا چې دغه کلیمې ویلې : چي په الله راضي یم ، داسلام په دین را ضي یم اودمحمد رسول الله صلی الله علیه وسلم په نبوت را ضي یم دده دپاره جنت لازم(حتمي )دی . (ابوداود)

12- (( من كان آخر كلامه لا إله إلا الله دخل الجنة )) [ أبو داود ] دچا که دژوند آخرنۍ خبره دا وه چي دعبادت لایق یوازي الله دی (يعني دتوحيدکلمه یې په ژبه جاري وه )جنت ته به ځي .(ابوداود)
13- (( من قال سبحان الله العظيم وبحمده غرست له نخلة في الجنة [ الترمذي ] څوک چې داکلمه وایې (سبحان الله العظیم وبحمده، لو ی الله لره پاکي او حمد دی )په جنت کي به دده دپاره دخور مادرخته شنه سي.(تر مذي)
14- (( من مات وهو بريء من ثلاث : الكبر ، والغلول ، والدّين دخل الجنة )) [ الترمذي ] څوک چې مړشې اوله دروڅیزونو څخه يې ذمه فارغه وی ،له تکبره ،په بیت المال کي له خیانته اودخلقودپوره خلاص وي نو جنت ته به دا خل سي .(تر مذي)

15- ((من عال جاريتين دخلت أنا وهو الجنة )) [ الترمذي ] چاکه ددوو انجونو (لوڼو،خوندو )کفالت او سر پرستي وکړه رسول الله وایي: زه او دی به جنت ته یو ځای دا خل شو (.(تر مذي)
16- (( من أذن اثنتي عشرة سنة وجبت له الجنة وكتب له بتأذينه في كل مرة ستون حسنة ، وبإقامته ثلاثون حسنة ) [ ] هذا حديث صحيح على شرط البخاري. څوک چې ۱۲ کاله اذان وکړي ، دده دپاره جنت واجب دی او دده لپاره پر هر اذان ۶۰ حسنې [نيکي] لیکل کیږي او پر اقامت یې ۳۰حسنې [نيکي ]لیکل کیږي .(صحیح حدیث دی ) ۱۷- (( من سأل الله الجنة ثلاث مرات قالت الجنة : اللهم أدخله الجنة )) [ الترمذي ] چاچې دالله تعالی څخه دجنت سوال درې ځلي وکړ، جنت به وایي :یا الله دغه سوال کونکی جنت ته دا خل کړه.(تر مذي)
18- (( من عاد مريضاً أو زار أخاً له في الله ناداه مناد أن طبت وطاب ممشاك ، وتبوأت من الجنة منزلاً )) [ الترمذي ] څوک چې دمریض پوښتنه دالله جل جلاله دپاره وکړي ، یا ديوه ديني ورور زیارت دالله دپاره وکړ ی ،نویو اواز کونکی ور ته اواز کوي : ته ښه یې ،تګ دي ښه دی اودجنت څخه دي یو کور برابر کړی .(تر مذي)
19- (( إن الصدق يهدي إلى البر وإن البر يهدي إلى الجنة )) [ البخاري ] بیشکه رشتیا ویل سړی ښه کار ته رسوي ، او ښه کار بیا همدغه سړی جنت ته رسوي.(بخاري) چا چې دغه کلمات دورځي ویل : او په دغه کلماتو یې یقین و ،په دغه ورځ کي مخکي تر ماښام مړ سو نو دی داهل جنت څخه دی او که چا دشپې په هم دغه ډول وویل تر سهار مخکي مړ سو نو دی داهل جنت څخه دی .هغه کلمات دا دي( اللهم أنت ربي لا إله إلا أنت ، أعوذ بك من شر ما صنعت ، أبوء لك بنعمتك عليَّ وأبوء لك بذنبي فاغفر لي ، فإنه لا يغفر الذنوب إلا أنت) ـ۲۶ - أكثر ما يدخل الناس الجنة التقوى وحسن الخلق ، وأكثر ما يدخل الناس النار الفم والفرج ) [ (ترمذي وابن ماجه وأحمد) ډیر خلک چي جنت ته دا خلوي هغه تقوی او حسنه اخلاق دي او ډیر خلک چي اورد جهنم ته دا خلوي هغه خوله او فرج دی.(ترمذي وغیره) ۲۷ـ (كل أمتي يدخلون الجنة إلا من أبى ) قالوا يا رسول الله ومن يأبى ؟ قال ( من أطاعني دخل الجنة ومن عصاني فقد أبی) ((بخاري)) زما ټول امت به جنت ته داخلیږي ؛مګر هغه څوک چي منعه یې وکړه ،حاضرینو صحابه و پوښتنه وکړه : څوک منعه کوي؟دالله رسول ص ورته وفرمایل : چا که زما اطاعت وکړی ،جنت ته به دا خل سي او چا که زما نا فرماني وکړه هغه منعه وکړه(نو جنت ته نه دا خلیږي) ۲۸ ـعن أبي هريرة رضي الله عنه قال قال رسول الله حجبت النار بالشهوات، وحجبت الجنة بالمكاره.(رواه البخاري ومسلم) دابي هریرة رضي الله تعالی عنه څخه روایت سوی، دی وایي :چي رسول الله صلی الله علیه وسلم وفر مایل :چي جهنم (دوزخ)په شهواتو پوښل سوی او جنت په تکالیفو پوښل سوی (یعني که په دنیا کي څوک په شهواتو کي غرق وي هغه دجهنم پوښونه لیر ي کړي دځان دپاره دوزخ ته به ځي او که څوک په دنیا کي دالله تعالی اوامرو ته ځان پا بند کړي ،عبادت وکړي او په دې لاره کي تکالیف وګالي نودغه شخص دجنت پو ښو نه دځان دپاره لیري کړه جنت ته به ځي. بخاري ومسلم ۲۹ـ عن بريدة، قال: قال رسول الله - صلى الله عليه وسلم -: " أهل الجنة عشرون ومائة صف، ثمانون منها من هذه الأمة، وأربعون من سائر الأمم.(سنن التر مذي باسنادحسن) بریدة رضی الله تعالی عنه وایي :چي رسول الله صلی الله علیه وسم وفرمایل جنتیان به یوسل او شل صفه وي ۸۰صفه به یې دهمدغه امت (امتي محمدي)وي او ۴۰ به دنورو ټولو امتو څخه وي.(تر مذي) ۳۰ـ من قرأ آية الكرسي في دبر كل صلاة لم يحل بينه وبين دخول الجنة إلا الموت ) [ نسائي) چا که دهر فرض لمانځه نه ورسته آیة الکرسي ویله ، دده او جنت ته دداخلیدو تر مینځ دمرګ پرته بله پرده نسته (یعني چي مړ سي دستي به وجنت ته داخلیږي ) .(نسائي) ( ۳۱ـ اضمنوا لي ستا من أنفسكم اضمن لكم الجنة ، اصدقوا إذا حدثتم ، وأوفوا إذا وعدتم ، وأدوا إذا ائتمنتم ، واحفظوا فروجكم وغضوا أبصاركم ، وكفوا أيديكم ) . ابن خزيمة وابن حبان والحاكم وغيرهم تاسو راته دخپلو ځانو څخه دشپږوڅيزونوضمانت راکړئ زه در ته دجنت ضمانت در کوم ۱ -کله چي خبري کوئ رشتیا وایاست۲ - کله چي مو وعده وکړه وفا په کوئ ۳-کله چي امانت در ته وسپارل شې اداکوئ یې ۴- خپل فر جونه (دناروا)ساتئ ۵- ستر ګي( دناروا کتو) پټوئ۶ -   لاسونه (دظلمه )بندوئ. :۳۲ـ ( إذا صلت المرأة خمسها ، وصامت شهرها ، وحصنت فرجها ، وأطاعت زوجها ، قيل لها: أدخلي الجنة من أي أبواب الجنة شئت ) [ صحيح الجامع للالباني]  ښځه چي خپل پنځه لمنځونه اداکوي ،درمضان دمیاشتي روژه نیسي،فرج دناروا څخه ساتي،دخاوند اطاعت کوي،نو دې ته به (دآخرت په ورځ) ویل کیږي :دجنت دهري در وازې څخه دي چي خوښه وي دا خله شه(یعني دا ښځه به جنتي وي).  ۳۳ـ من أصبح منكم اليوم صائما ؟ قال أبو بكر : أنا ، قال : فمن تبع منكم جنازة ؟ قال أبو بكر : أنا ، قال : فمن أطعم منكم اليوم مسكينا ؟ قال أبو بكرانا ، قال فمن عاد منكم اليوم مريضا ؟ فقال أبو بكر : أنا قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : " ما اجتمعن في امرئ إلا دخل الجنة " [ (مسلم) رسول الله صلی الله علیه وسلم پوښتنه وکړه. نن ستاسو څخه کوم یوه روژه نیولې ؟ابو بکر صدیق رضی الله عنه وویل ما (روژه نیولې)نبي علیه السلام وویل دجنازې سره له تاسو څخه کوم یو تللی؟ابوبکر رضی الله عنه وویل زه تللی یم ،نبي کریم صلی الله علیه وسلم پوښتنه وکړه چا نن دمریض پوښتنه کړې؟ ابوبکر وویل ما (دمریض پوښتنه نن کړې)نبي صلی الله علیه وسلم پوښتنه وکړه: نن ومسکین ته چا ډودۍ ور کړې؟ابو بکر رضی الله تعالی عنه وویل ما (ډوډۍ ور کړې)رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل :دغه کارو نه په یوه سړي کي نه جمعه کیږي مګر چي جنت ته به دا خلیږي.(مسلم)     ] ۳۴ـ ( يقول الله تعالى : من أذهبت حبيبتيه فصبر واحتسب لم أرض له ثوابا دون الجنة ) [ رواه الترمذي) الله تعالی فرمايي:دچا چي زه دواړي ستر ګي ړندې کړم او هغه صبر وکړي او زما څخه ثواب غواړي نو زه دده دپاره ،په بل ثواب ،بې جنته ، نه را ضي کیږم(یعني دغه سړی به وجنت ته داخلوم )تر مذي . ۳۵ـ عن أبي هريرة رضي الله عنه أن أعرابيا قال يا رسول الله دلني على عمل إذا عملته دخلت الجنة قال :تعبد الله لا تشرك به شيئا وتقيم الصلاة المكتوبة وتؤدي الزكاة المفروضة وتصوم رمضان قال والذي بعثك بالحق لا أزيد على هذا شيئا أبدا ولا أنقص منه فلما ولي قال النبي صلى الله عليه و سلم من سره أن ينظر إلى رجل من أهل الجنة فلينظر إلى هذا. بخاري ومسلم ابي هریرة رضی الله تعالی عنه روایت کوي چي بې شکه یو سحرایي ورسول الله صلی الله علیه وسلم ته وویل چي ما ته پر دا سي یو عمل رهنمایي وکړه چي هغه عمل زه وکړم وجنت ته دا خل شم ،رسول صلی الله علیه وسلم وویل چي دالله عبادت کوه، هيڅ شریک ورسره مه نیسه ،فرض لمنځ اداکوه،فرضي زکوة ورکوه ،درمضان دمیاشتي روژه نیسه ،سحرایي وویل :چي زما دي په هغه ذات قسم وي چي ته یې په حقه رالیږلی یې چي زه به هیڅکله تر دغه نه زیاتوب وکړم او نه تر دغه کم والی ،کله چي دغه سحرایي صحابي وګر ځیدی نبي صلی الله علیه وسلم وفرمایل چاته که خوند ورکوي چي جنتي سړی وویني نو دغه سړي ته دي وګوري (بخاري ومسلم) ۳۶ـ (لِلشهيدِ عند الله سبع خصال: يُغفر له في أوَّل دفعةٍ من دَمِه، ويَرى مقعدَه من الجنة، ويُجار من عذاب القبر، ويأمن مِن الفزع الأكبر، ويُحلَّى حلَّة الإيمان، ويُزوَّج اثنتین وسبعین من الحُور العِين، ويُشفَّع في سبعين إنسانًا من أقاربه. (رواه ابن ماجة واحمد) شهید لره ۷کرامات دي ۱:په اوله دفعه دده دوینو، ده ته بخښه کوله کیږي ۲:شهید خپل ځای په جنت کي ویني ۳:دقبر دعذاب څخه په امن کیږي ۴: دهغه لوی بیري دقیامت دورځي څخه په امن کیږي ۵: دایمان په ګیڼو مزین کیږي ،دجنت دښخو څخه ور ته د۷۲ښخو نکاح کوله کیږي د۷۰قریبانو په حق کي شفاعت کوي او شفاعت یې قبلیږي.(سنن ابن ماجة واحمد) ۳۷ـ عن سهل بن سعد، قال: رسول الله - صلَّى الله عليه وسلَّم -: ((أنا وكافل اليتيم في الجنة هكذا))، وأشار بالسبَّابة والوسطى، وفرَّج بينهما شيئًا؛ أخرجه البخاري دسهل ابن سعد رضی الله عنه روایت دی چي رسول الله صلی الله علیه وسلم وفر مایل زه او دیتم متکفل به په جنت کي دغه ډول یو، په دووګوتو "وسطی او سبابة " یې اشاره وکړه لږ څه فاصله یې دګوتو په مینځ کي پریښول(بخاري) ۳۸ـ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " إِنَّ فِي الْجَنَّةِ مِائَةَ دَرَجَةٍ أَعَدَّهَا اللَّهُ لِلْمُجَاهِدِينَ فِي سَبِيلِهِ كُلُّ دَرَجَتَيْنِ مَا بَيْنَهُمَا كَمَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ فَإِذَا سَأَلْتُمُ اللَّهَ فَسَلُوهُ الْفِرْدَوْسَ فَإِنَّهُ أَوْسَطُ الْجَنَّةِ وَأَعْلَى الْجَنَّةِ وَفَوْقَهُ عَرْشُ الرَّحْمَنِ وَمِنْهُ تَفَجَّرُ أَنْهَارُ الْجَنَّةِ" ( صحيح البخار) درسول الله صلی الله علیه وآله وصحبه وسلم څخه روایت سوی چي ده وفر مایل :په جنت کي سل درجې سته چي دا ټولي درجې الله تعالی دفي سبیل الله مجاهدینو لپاره تیاري کړي دهرو دوو درجو تر مینځ دځمکي او اسمان غوندي مسافه وي کله چي تاسو دالله څخه سوال کوی نو دفردوس جنت سوال کوی ځکه بیله شکه چي دا اعلی جنت دی او سر بیره یې درحمن جل جلاله عرش دی چي دجنت ویالې دهغه نه بهیږي.(بخاري) ۳۹ـ عن عبد الله ابن قیس قال قال رسول الله صلى الله عيه وسلم:" يا عبد الله بن قيس ألا أدلك على كنز من كنوز الجنة ؟" فقلت:بلى يا رسول الله ، قال :" قل لا حول ولا قوة إلا بالله صحابي عبدالله ابن قیس رضی الله عنه وایي چي رسول الله صلی الله علیه وسلم را ته وفر مایل اې عبد الله ابن قیس تا ته لار ښو ونه پر یو خزانه دجنتو ونه کړم؟نو ما ور ته وویل بلې راته وه یې کړه اې دالله رسوله ،نو ده را ته وویل( لاحول ولا قوة الا بالله) [دګناه څخه ګر ځیده او پر عبا دت تو فیق یوازي په الله سره دی]. وایه.(بخاري ) { ۴۰ـ إذا مات ولد العبد ، قال الله تعالى لملائكته : قبضتم ولد عبدي ؟ فيقولون : نعم . فيقول : قبضتم ثمرة فؤاده ؟ فيقولون : نعم . فيقول : ماذا قال عبدي ؟ فيقولون : حمدك ، واسترجع . فيقول : ابنوا لعبدي بيتا في الجنة ، وسموه بيت الحمد رواه التر مذي.    کله چي دیو بنده او لاد وفات سي الله تعالی ملائکو ته ووایي تاسو زما دبنده داولاد روح قبض کړی؟ ملائکي ور ته ووایي هو .نو الله ور ته ووایي تاسو دده دزړه میوه قبض کړه؟نو دوی ور ته ووایي هو .نو الله ور ته ووایي زما بنده څه وویل ؟ملائکي ور ته ووایي چي ستا حمد یې وایه او انالله وانا الیه راجعون یې وایه نو الله ور ته وفر مایي چي زما دبنده دپاره په جنت کي کور جوړ کړئ او نوم یې بیت الحمد کښیږدئ(تر مذي) أسأل الله أن ينفع بها ، ويكتب الأجر لجامعها وقارئها وناقلها وناشرها . وفق الله لنا ولجمیع المؤمنین لما يحب ويرضى من القول والعمل ، والحمد لله رب العالمين وصلى الله على محمد وصحبه وآله واتباعه أجمعين


Read More...

دنني ساینس اوه سترحق...

18 اپریل 2015

الحمد لله رب العالمين والصلاة والسلام على من كان القرآنُ خلُقه وعلى آله وصحبه وسلم، وبعد: د مؤمن لپاره تر ټولو غوره او خوښونکې شېبې هغه دي چې داسې یوه معجزه وګوري چې د سید البشر رسول اکرم صلی الله علیه وعلی آله وسلم په فرمان مبارک کې ځلیږي ، څرنګه چې موږ اوس د ساینس او ټیکنالوجي د څېړنو په عصر کې یو ،دې ته مو اړ کوي چې د نبي علیه السلام په احادیثو مبارکو کې هغه پلټنې وکړو چې اوسني ساینس را جوتې کړې دي او د دې نبي په صداقت او رښتینولي شاهدي او ګواهي کوي. او دا ډول پلټنې کولی شي چې د رسول الله صلی الله علیه وعلی آله وسلم په اړه د غرب په اند کې بدلون راولي ، (لاندې اوه ستر حقیقتونه چې د رحمت د نبي صلی الله علیه وعلی آله وسلم پر نبوت او حقانیت ښکاره ګواهي او شاهدي ورکوي ولولئ) لومړی حقیقت رسول الله صلی الله علیه وعلی آله وسلم خپلو صحابه کرامو ته وفرمایل ((سيبلغ هذا الأمر ما بلغ الليل والنهار) دا څیز (اسلام) به هغو ځایونو ته ورسیږي کومو ځایونو ته چې شپه او ورځ رسیږي ، یعنې اسلام به په هر هغه ځای کې خور شي په کوم ځای کې چې ورځ او شپه را خېږي ، چې حقیقت هم دی ځکه د غرب سر شمېرنې وایي اسلام د ننۍ نړۍ په هر ځای کې شتون لري ولې چې سر شمېرنې موږ ته دا ښيي چې په ۲۰۲۵ زېږدیز کال کې به د وګړو د ډېر والي له پلوه د نړۍ په سویه لومړی دین اسلام وي چې په دې خبره کې هیڅ زیاتوالی او مبالغه نشته بلکې دا حقیقي او رښتونې نومرې دي چې هیڅ شک نشته پکې ، دا سرشمېرنې او نومرې غیر مسلم پوهانو ښودلې دي. دوهم حقیقت رسول الله صلی الله علیه وعلی آله وسلم فرمایلي دي (جعلت لي الأرض مسجداً وطَهوراً) (مسلم ). ځمکه زما لپاره جومات او پاکونکې ګرزول شوې ده. د نبي علیه السلام په دې مبارک قول کې ساینسي اعجاز دا دی چې په نوې پلټنه کې ساینس پوهانو جوته کړې ده چې د ځمکې په خاوره کې هغه جراثیم وژونکي یا (Antibiotics) دي چې هغه سخت ترین جراثیم پرې وژل کېدلی شي اودا خبره کره کوي چې ځمکه یوه پاکونکې ماده ده ، په بله نوې پلټنه کې ساینس پوهان وایي د ځمکې ځینې خاورې کولی شي هغه سخت مقاومت کونکي جراثیم ووژني نو ځکه دوۍ نن هوډ لري چې د سخت او ځواکمنو جراثیمو د مخنیوي او وژلو لپاره له خاورو څخه جراثیم وژونکي یا (Antibiotics) جوړ کړي ، په لیبارټري کې له اوږدو تجربو څخه وروسته یې دا ثابته کړه چې خاورې کولی شي په ۲۴ ګړیو کې د جراثیمو بشپړه ابادي ونړوي او له مینځه یې یوسي د جراثیمو دغه ډول ټولګه بې له خټو څخه کېښودل شوه نو ۴۵ ځله یې ډېرښت وکړ. دریم حقیقت نبي کریم صلی الله علیه وعلی آله وسلم په ډېر دقت او کره توګه هغه حقیقت څرګند کړی دی چې ساینسپوهانو یو څو کاله مخکې ښکاره او کشف کړ. رسول الله صلی الله علیه وعلی آله وسلم فرمایي (لا تقوم الساعة حتى تعود أرض العرب مروجاً وانهاراً) [رواه مسلم]. تر هغه قیامت نه راځی تر څو چې د عربو ځمکه بیا شنه (باغونه او کروندې) او ویالې شوې نه وي. ساینس دا ثابته کړې ده چې دعربو ځمکه شبه الجزیره یو وخت پر باغونو کروندو او ویالو ډکه وه او تر نن ورځې پورې د هغو ویالو نښې لا شته دا خبره د مصنوعي سپوږمیو هغو کیښل شوي انځورونه ثابتوي په کومو کې چې ډېرې او په واضح ډول د عربو په جزیره کې تر شګو لاندې پتې شوې ویالې ښکاره کوي ، نن ورځ د امریکې دفضاء د وکالت ” ناسا “( US space agency, “NASA” )ستر ستر ساینس پوهانو په ډاګه کړې ده چې په رادار د(عربو ) د بیابانونو هغو اخیستل شویو انځورونو دا ښودلې ده چې دا ځای یو وخت پر شنو کروندو ، باغونو ، دریابونو او ویالو پټ وه اود نوموړې ځمکې چاپېریال داسې و لکه نن یې چې موږ په اروپا کې وینو اونوموړې ځمکه به یوه ورځ بیرته همهغه ډول شي څنګه چې مخکې وه. څلورم حقیقت د پول صراط پر پله د تېرېدو دا مبارک حدیث شریف هم له هغو حدیثونو څخه ګڼل کیږي چې یو ساینسي اعجاز رامینځ ته کوي. رسول الله صلی الله علیه وعلی آله وسلم فرمایلي دي :(ألم تروا إلى البرق كيف يمرُّ ويرجع في طرفة عين)( مسلم). ایا تاسو برېښنا ته نه دي کتلي چې څنګه د سترګو په رپ کې تېریږي او بیرته ورګرزي (ورېځې ته). د دې حدیث شریف او هغو وروستیو ساینسي پلټنو په مینځ کې چې د برېښنا یا تندر دپړکې په اړه ساینسپوهانو له ډېرې ستونځمنې او دقیقې څېړنې وروسته کړی ، بشپړ سمون او مطابقت لري ، ساینس پوهانو ثابته کړې ده چې د تندر یا برېښنا هره پړکه له ورېځې څخه د تندر د شغلې په مټ ځمکې ته راځی او بیرته ورېځې ته ورستنیږي. له دې حدیث شریف څخه معلومیږي چې رسول الله صلی الله علیه وعلی آله وسلم د تندر په هکله ډېره هیښونکې او حیرانونکې دقیقه وینا کړې ده چې د تندر د راکوزېدو او بیرته د ستنېدو مهال او وخت یې هم پکې ټاکلی ښودلی دی ځکه د برېښنا دکېدو او بیرته ستنېدو لازم وخت همدومره( د سترګو د رپ غوندې ) ښودل شوی دی. پنځم حقیقت د ساینس نوی کشف او څېړنه وایي چې (ناصیة) د دماغ هغه لوړه او وړاندې برخه ده چې سم پلانونه ترتیبوي په تېره بیا چې نومړې برخه څومره ډېره غښتلې ، روغه او فعاله وي همدومره پلانونه او فیصلې هوښیارې او دقیقیې وي ، موږ درسول الله صلی الله علیه وعلی آله وسلم په دې دعا کې ګورو چې فرمایي : (ناصيتي بيدك)[رواه أحمد]. یعنې اې الله ما خپله ناصیة (د دماغ هغه برخه چې په ټول دماغ واک لري) تاته سپارلې ده او ستا په لاس کې ده ،ټول شان او کیف یې ستا په لاس کې دی څنګه دې چې خوښه وي هغسې تصرف پکې کوې. خو د یادونې وړ نوی څېز چې ساینسپوهانو پکې کشف کړی دی هغه دا دی چې (ناصیه) د دماغ هغه لوړه برخه ده چې د انسان په لوړو کارونو او کړنو کې لکه ادراک ، توجیه او د ستونځو په حلولو کې ډېر ارزښتناک رول لوبوي نو ځکه رسو ل الله صلی الله علیه وعلی آله وسلم همدا مهمه برخه ستر څښتن تعالی ته سپارلې ده چې په دې کې طبي ساینس ته دنوموړې برخې د ارزښت یوه باریکه اشاره ده. شپږم حقیقت رسول الله صلی الله علیه وعلی آله وسلم فرمایي: (إن من أمارات الساعة أن يظهر موت الفجأة) [رواه الطبراني]. د قیامت له نښو څخه یوه دا ده چې ناڅاپي مرګ به ډېر شي. په دې حدیث شریف کې هم طبي حقایق دي چې دا هم ددې شاهدی ورکوي چې واقعا په حقه د الله له لوري استازی دی ، ځکه د ملګرو ملتونو د کره او دقیقې احصایې له مخې ویل شوي دي چې نا څاپي مرګ مخکې نه بلکې په دې نږدې وختونو کې را ښکاره شوی دی چې د ژغورنې له هڅو سره سره لا نور هم مخ پر وړاندې روان دی. اووم حقیقت ډېری ساینسپوهان په دې ټینګار کوي چې طبیعي زړوالی د انسان د طبیعي ختمېدو لپاره بهترینه او غوره وسیله ده ځکه چې له ټاکلي عمر څخه د عمر د زیاتولو لپاره چې هر څومره هڅې وشي ناخوالې پیدا کوي چې هغه وړوکې ناخواله یې د سرطان په رنځ ککړېدل دي ، د امریکې دپرنسټون ” Princeton University ” د پوهنتون پروفیسور “Lee Silver” وایي د عمر د زیاتولو او دوام هره هڅه سرچپه اغېز لري ، د زړوالي د درملنې لپاره ساینسپوهان دې پایلې ته رسېدلي دي او وایي
چې سره له دې چې په ملیاردو خرڅونه د زړوالي د درملنې او عمر د اوږدلولو لپاره شوي دي ، خوټولې تجربې او ازموینې بې ګټې ثابتې شوې دي چې دې خبرې ته ستر پېغمبر حضرت محمد مصطفی صلی الله علیه وعلی آله وسلم په خپل دې قول کې اشاره کړې ده او فرمایي: (تداووا يا عباد الله، فإن الله لم يضع داء إلا وضع له شفاءً إلا داءً واحداً: الهرم) [رواه أحمد]. اې د الله بندګانو! تاسو درملنه وکړﺉ ځکه الله هیڅ یو رنځ نه دی پیداکړی مګر دهغه لپاره یې شفاء هم پیدا کړې ده ماسوا له یوه رنځ څخه چې هغه زړوالی (سپین ږیرتوب )دی له نن ټکی په مننه ..


Read More...

مجاهد ته دالله تعالی...

18 اپریل 2015

عن ابی هریرة رض قال قال رسول       ﷺ تکفل اﷲ لمن جاهدفی سبیله لایخرجه من بیته إلا الجهادفی سبیله وتصدیق بکلماته أن یدخله الجنة اویرده إلی مسکنه بمانال من أجراوغنیّمة    الحدیث رواه البخاری ومسلم :  ژباړه : ابوهریرة رضی الله تعالی عنه فرمايې : رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل : الله تعالی کفيل دی هغه چاته چې دالله تعالی په لاره کې جهاد کوي ،اوله کوره هم دجهاد في سبیل الله په نيت وتلی وي ، اودالله تعالی په اوامرو اونواهي يادالله تعالی په فیصلو يې عقیده وي ،چې که شهيد شي جنت ته به يې داخلوي ، اوکه غازي وي نوبېرته به يې کورته له ثوابونو یاله ثوابونواوغنيمت سره راستنوي . تشریح : په دې حدیث کې پيغمبر صلی الله علیه وسلم دالله تعالی ددين درښتونو لارویانو په اړه دهغوئ دمقام يادونه کوي : چې الله تعالی مجاهد ته دڅوڅېزونو ضمانت کوي ، ۱= که په دغه جهاد کې شهيد شي نوالله تعالی به جنت ورکوي ،اوددې مطلب دادی : چې دقبر حساب اوکتاب څخه به خلاص ، دقبر له عذابونو څخه محفوظ ،او دقیامت دورځې له هیبت اوسختي څخه به په امن کې وي ،( کمافي الاحاديث ) اوله داسې له نورو ډيرو اکراماتو سره به هغه جنت الفردوس ته ځې . اودغه بشارت اوخبر لوی خدای جل جلاله دضمانت په ډول يواځې همدغه مجاهدته ورکړی . ۲= که دغه مجاهدشهیدنشو اوبېرته دغزاله ډګر ه یاله تشکیل څخه روغ راستون شوو نولوی خدای ج به هغه ته هغه بي شمیره اجرونه ورپه برخه کړي چې په نورو حدیثونو کې يې یادونه شوي . ۳= یابه له همدغه ثوابونو سره غنیمت [دکفارو یادهغوئ دغلامانو مالونه ] هم په لاس ورکړي . مګر دالله تعالی دغه کفالت اوضمانت هغه مجاهد ته ده چې دالله تعالی په لاره کې جهاد کوي او له کوره څخه هم يواځې دهمدغه جهاد في سبيل الله په نیت وتلی وي . په بل حدیث کې داسې راغلي :قال رسول الله ﷺ انتدب الله لمن خرج فی سبیله لا یخرجه الا ایمان بی وتصدیق برُسُلی ان ارحعه   بما نال من اجر او غنیّمة او ادخله الجنّة ’’ متفق عليه .  


Read More...

دآرګن ډونیشن organ...

14 اپریل 2015

 پوښتنه : نن  سبا  دالکترونیکي میډیا په مټ   په ډېرو هیوادونوکې  خلکوته   ددې ترغیب ورکول کیږي چې  ترمرګ وړاندي  باید وصیت وکړي چې دخپل بدن  رئیسه  اعضاء  یعني مهم غړي  (لکه زړه ، دماغ ، ځګر اوداسي نور)  دانسانیت دفلاح   لپاره  وقف کړي   اوله  وفات کیدلو وروسته  دهغوی دکښلو بشپړه اجازت ورکړي  چې  دې کارته   دوی    د  ( آرګن  ډونیشن   organ donation)   په نامه   شهرت ورکوي  نو آیا  دشریعت له  رویه  داسي  وصیت کول   او نافذول  جائز دي  اوکنه ؟ جواب  : دیادوني ده چې  دمیډیا په مټ  ددې خبري (چې  ترمرګ وړاندي  باید هرڅوک  ددې وصیت وکړي چې  زما دبدن غړي  دانسانیت  دفلاح  اوښېګڼې لپاره وقف دي  اوله  وفات کیدلو وروسته  یې  دایستلو بشپړه  اجازه  ده  )  ترغیب   ورکول  اوتشهیرکول  جائز نه دي ، اونه  هم  ددې خبري وصیت کول جائز دي ، که کوم چا  وصیت  هم وکړ نو وصیت یې  نه  دی نافذ ، اوکه یې چا  وصیت نافذ کړ  اودهغه  دبدن غړي یې کوم بل چاته  ولګول   نو وصیت نافذونکی   د یوې ستري ګناه  مرتکب  شو ځکه چې  دانسان له  اندامونو  ګټه  اخستل  حرام دي ، انسان  دخپل  بدن   یا دبدن  دکومي   حصي  مالک  نه دی  او نه   ورته   د الهي منشأ خلاف   دهغه  استعمالول  ورته  جائز دي  ، نوځکه  انسان  ته  دخپل  یو غړي  هلاکولو  یا یوچاته  د عطیه کولو  یا خرڅولو   یادهغه  د وصیت  کولو په  اسلامي  شریعت  کې  قطعا اجازت نشته  والله تعالي اعلم 


Read More...

رسول الله(صلي الله ت...

13 اپریل 2015

   د جمعې له لمانځه وروسته رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) مدينې ته تشريف يو ووړ، او له همدې ورځې نه د يثرب نوم مدينه الرسول شو، او اوس د  اختصار په توګه مدينه ورته ويل كيږي. دا يوه تاريخي او بې سارې ورځ وه، د مدينې ټولې لارې او كوڅې د تكبير، تحميد او تقديس نارو په سر اخيستې وې.  او د انصارو لوڼو له ډېرې خوشالۍ نه دا ابيات ويل: طلع البـدر علينا                             من ثنيات الوداع  وجب الشكر علينا                    مـا دعا لله داع   ايهـا المبعوث فينا                 جئت بالامر المطاع [ترجمه: د جنوبي لوري له غرو (ثنيات وداع) نه په مونږ باندي د څوارلسمې سپوږمۍ راوختله. په مونږ تر هغې د الله شكر واجب دى، تر څو بلونكى د خداى لورته بلنه كوي. اې مونږته راليږلې شويه! دا ستا د حكم اطاعت فرض دى.] انصار (رضي الله عنهم) كه څه هم د زياتې سرمايې خاوندان نه وو، خو هر يوه يې دا هيله او آرزو درلوده   چي رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) يې ميلمه شي، او دده په كوركې واړوي، نو په هر يوه كور به چي تېريده د كور مالك به يې د اوښې واګې نيولې او ورته ويل به يې: تشريف راوړئ دلته زيات تعداد ډېر ساز او سامان، وسله او حفاظت ستاسي په خدمت كي دي. رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) به ورته فرمايل: ‏[خلوا سبيلها فإنها مأمورة‏]‏‏اوښه پريږدئ دا ماموره شوېده! او ښه روانه وه تر څو د مسجد نبوي ځاى ته ورسېده او هلته چو شوه، خو رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) ورنه كوز نه شو، اوښه پاڅېده لږ وړاندي لاړه، بيايې يوې خوا بلې خواته وكتل بيرته راوګرځېده او پخپل لومړني ځاى چو شوه. رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) ورنه كوز شو. دا د رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) د ماما خيلو بني النجار ځاى وو، او دا د الله له لوري اوښې ته توفيق وو ځكه ده غوښتل   چي   د خپلو ماما خيلو د عزت او احترام پخاطر له دوئ سره واړوي، پدې وخت كې خلكو رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) ته له دوئ سره د تلو پيشنهادونه كول، خو ابو ايوب الانصاري (رضي الله عنه) وار ړومبى كړ او د رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) بار او كجاوه يې خپل كورته يووړه، نو رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) وفرمايل: ‏[المرء مع رحله‏]‏‏. مسافر  له خپل بار او كجاوې سره وي. او اسعد بن زراره راغى او د اوښې پړى يې ونيوه او له ځان سره يې بوتلله او له همده سره وه. امام بخاري له انس نه روايت كوي وايي: رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) وفرمايل: ‏[أي بيوت أهلنا أقرب‏؟‏‏]‏ ‏.‏ زمونږ د خلكو نه دكوم يوه سړي كور ډېر نژدې دى؟ ابو ايوب ورته وويل: فقال أبو أيوب‏:‏ أنا يا رسول الله ، هذه دارى، وهذا بأبي، زما كور ډېر نژدې دى يا رسول الله ! دا مې كور او دا يې دروازه ده. نو رسول الله (صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) ورته وفرمايل: قال‏:‏ ‏[فانطلق فهيئ لنا مقيلًا‏]‏ درځه، او زمونږ لپاره د قيلولې (د غرمې په وخت د خوب) ځاى برابر كړه. هغه عرض وكړ: قال‏:‏ قوما على بركة الله تاسې دواړه مهرباني وكړئ د الله  په بركت سره.  څو ورځې وروسته د رسول (صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) بي بي ام الموْمنين سوده او دواړه لوڼې يې فاطمه او ام كلثوم، او اسامه بن زيد او ام ايمن له عبدالله بن ابوبكر   چي   عائشه او د ابوبكر نوره كورنۍ يې را ايستلى وه را ورسېدل (رضي الله عنهم اجمعين) خو حضرت زينب (رضي الله عنها) هملته په مكه كې له ابو العاص سره پاتې شوه ځكه هغه اجازه نه وركوله، تر څو له بدر وروسته را مهاجره شوه. عائشه (رضي الله عنها) وايي: كله   چي   رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) مدينې ته ورسېد، هلته ابوبكر او بلال (رضي الله عنه) سختې تبې ونيولو، زه ورغلم او ورته ومې ويل: پلار جانه څنګه يې؟ او بلاله ته څنګه يې؟ دا وايي   چي   ابوبكر (رضي الله عنه) به د تبې په وخت كې داشعر وايه: كل امرئ مصبح في اهله                             و الموت ادنى من شراك نعله هر چا ته پخپل كور كې سهار په خير (صبح بخير) ويل كيږي، پداسې   حال كې   چي   مرګى يې د څپلۍ له تسمې نه هم ورلنډ دى. او وايي كله به  چي د بلال حالت لږ غوندې ښه شو نو پخپل ښكلي آواز سره به يې داسې ويل: الا ليت شعري هل ابيتن                              بواد و حولي اذخر و جليل وهل اردن يوما مياه مجنة                         وهل يبدون لي شامة و طفيل [كاشكي خبر واى   چي   كومه شپه په وادي (مكه) كې تېرولى شم او شا او خوا مې اذخر او جليل بوټي واى او آيا كومه ورځ به مې د مجنى په چينه ګذر شي، او آيا د شامې او طفيل غرونه به بيا ووينم.] عائشه (رضي الله عنها) وايي: زه بيا رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) ته ورغلم او لدې حال نه مې خبر كړ. نو رسول (صلى الله عليه وسلم) داسې وفرمايل: ‏[اللهم العن شيبة بن ربيعة، وعتبة بن ربيعة، وأمية بن خلف، كما أخرجونا من أرضنا إلى أرض الوباء‏]‏‏.  خدايه! په شيبه بن ربيعه او عتبه بن ربيعه، او اميه بن خلف لعنت وکړې، هغوى مونږ له خپل وطن نه د رنځونو ځمکې ته راوشړلو.‏ ثم قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏[الله م حبب إلينا المدينة كحبنا مكة أو أشد، وصححها، وبارك في صاعها ومدها، وانقل حماها فاجعلها بالجُحْفَة‏]‏.‏يا الله ته زمونږ په زړونو كي د مكې د محبت په شان او يا له هغې نه هم زيات د مدينې محبت واچوې، اې خدايه! ته د مدينې فضا او هوا صحيح او صحت وركوونكې وګرزوې، او ددې ځاى د غله جاتو په پيمانو كي بركت واچوې، او ددې ځاى تبه له دې ځايه اوچته كړې او په جحفه كې يې و ګرځوې. الله تعالى د رسول الله (صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) دعا قبوله كړه د مدينې حالات يې بدل كړل. دلته  د دعوت مكي دور پاى ته ورسېد، او د رسول الله(صلى الله عليه و اله وصحبه وسلم) د ژوند د لومړۍ برخې حالات او واقعات مو هم همدلته تر نظر تېر كړل.

(الرحيق المختوم)


Read More...
12345678910

تازه لیکني

article thumbnailبِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ امتحان ، ازموینه اوارزونه په حقیقت کې هغه څه دي چه د انسان د ژوند سره یو ځای پیلېږي او د انسان د ژوند کړه وړه...
article thumbnailپوښتنه : له دورة الحدیث څخه په فراغت زموږ دفارغو علماؤ دوې لارې مخ ته وي يو دامامت اوبله ددرس اوتدریس ،زماداپوښتنه دتدریس په اړه ده ،ولي زموږډیر...
article thumbnailتقلـــيد د(شهامت ) دتیرې ګڼې  څیړنیزه لیکنه  کې مو دومره ثابته کړه، چې تقلیدپه فروعاتو کې  جایز دی او دعوامو لپاره یې زیات  علماء  واجب  هم  بولي ،دې ګڼه...
article thumbnail ویناوال داسلامي نړۍ ثقه عالم دوکتور محمد حمید الله رح ژباړه شهاب منصور پوښتنې اوځوابونه: پوښتنه: تاسو   وویل: چې  سید امیرعلی لیکلي دځانګړو سفیرانو لیږلو  لړۍ د ...
article thumbnailپوښتنه : نن سبا  ډېري  داسي ادارې شته چې په  آن لاین  ډول دقرآن کریم  تدریس ورکوي چې  آنلاین قرآن ټیچنګ  online quran teaching ورته  ویل کیږي ، اکثره خلک چې په...
article thumbnail بسم الله الرحمن الرحیم قال الله تعالی : قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ...
article thumbnailالحمد لله رب العالمين والصلاة والسلام على من كان القرآنُ خلُقه وعلى آله وصحبه وسلم، وبعد: د مؤمن لپاره تر ټولو غوره او خوښونکې شېبې هغه دي چې داسې یوه...
article thumbnailعن ابی هریرة رض قال قال رسول       ﷺ تکفل اﷲ لمن جاهدفی سبیله لایخرجه من بیته إلا الجهادفی سبیله وتصدیق بکلماته أن یدخله الجنة اویرده إلی مسکنه بمانال من أجراوغنیّمة...

ځانګړي لیکني

article thumbnailپوښتنه : له دورة الحدیث څخه په فراغت زموږ دفارغو علماؤ دوې لارې مخ ته وي يو دامامت اوبله ددرس اوتدریس ،زماداپوښتنه دتدریس په اړه ده ،ولي زموږډیر فارغ شوي علماء دښه درس جوګه نه وي ؟ جواب : له نږدي دري...

بیلابیلي لیکني

article thumbnailبِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ امتحان ، ازموینه اوارزونه په حقیقت کې هغه څه دي چه د انسان د ژوند سره یو ځای پیلېږي او د انسان د ژوند کړه وړه تر کتنې لاندې نیسي الله جل جلاله فرمایي : ( الذی خلق...

درس الحدیث

article thumbnailعن ابی هریرة رض قال قال رسول       ﷺ تکفل اﷲ لمن جاهدفی سبیله لایخرجه من بیته إلا الجهادفی سبیله وتصدیق بکلماته أن یدخله الجنة اویرده إلی مسکنه بمانال من أجراوغنیّمة    الحدیث رواه البخاری ومسلم :  ژباړه :...

قرباني / اضحیه

article thumbnailفَصَلِّ لِرَبِّکَ وَانْحَرْ(2)الکوثر لمونځ کوه دپاره درب خپل اوقربانی کوه! دهغه ټول خيرکثيراونعمتونوشکربايدهم دومره لوئ وی،مسلمان بايدخپل روح بدن اومال سره پوره دخپل رب په عبادت کښي مشغول...

لمونځ

article thumbnail  ۱= مسله : که چیري په مسجدکې ځای نه وي نوله مسجدڅخه دباندي خلکو اقتداء هغه مهال صحیح ده کله چې دمسجداولمونځ کونکوپه مابین کې لاره بنده کړل شي اوپه صفونوکې اتصال راشي ، یوبل شرط داهم دی چې همدي...

زکات

article thumbnail۱= پوښتنه :دغنمو په پروړه همداراز دجوارو په کړبو اوده تریاکو په بټوکې زکات سته اوکنه؟ جواب : په مذکوره صورت کې په دغوشیانوکې زکات نسته ؛ ځکه زکات په هغوشیانوکوی چې هغه په ځمکه قصدا کرل شوي وي ....

حج

article thumbnailبسم الله الرحمن الرحیم حج اوعمره قدم په قدم   محترمولوستونکودادمحترم استاذمفتي عبدالرؤف سکهروي صاحب دیوي رسالې ژباړه ده چې ډیره مفیده اواسانه اودحجیانوصاحبانواوعمره کونکولپاره ‌ډیره ګټوره ده یادونه : په سره رنګ لیکل...

جهاد

article thumbnailټول فقهاء پدې متفق دي، چې دجهاد په میدان کې ثبا ت او استقامت واجب دی او دجهاد له ډګره ددښمن له ویرې تیښته حرامه ده ، بل داچې له انساني مروت څخه یو ډول خلاف عمل دی او دمجاهدینو لیکو کې دماتې د روحیي...

د میرمنو اسلام

article thumbnail      عَنْ اَبِیْ هُرَیْرَةَ رَضِیَ اللهُ عَنْهُ (مرفوعا) لَعَنَ اللهُ الْمُتَبَتِّلِیْنَ الَّذِیْنَ یَقُوْلُوْنَ لَانَتَزَوَّجَ وَالْمُتَبَتِّلَاتِ اللَّاتِیْ یَقُلْنَ ذٰلِکَ ۔ (کنزالعمال صفحه 167 جلد16 صفحه 402 ۔272 )...

علمي شخصیات

article thumbnail   ابوالحسین مسلم بن حجاج بن ورد بن کرشان قشیري نیشاپوري مشهور په (امام مسلم رحمه الله)  په ۲۰۴ یا۲۰۶ هق ،کال...